IB Diploma sürecine girdiğin anda kulağına en çok çalınan kelimelerden biri büyük ihtimalle Extended Essay oluyor. 4.000 kelimelik tek bir makale fikri ilk başta biraz ürkütücü gelebilir, özellikle de konu bulmakta zorlanıyorsan, akademik dili gözünde büyütüyorsan ya da kriterleri tam anlamadığını hissediyorsan.
Güzel haber şu ki Extended Essay, doğru planlandığında hem Diploma notuna katkı yapan hem de üniversite başvurularında seni öne çıkaran çok güçlü bir çalışma haline gelebiliyor. Üstelik bunu Türkçe A: Literature ya da Turkish B: Language Acquisition alanında yapıyorsan, diline ve kültürüne daha yakın bir zeminde çalıştığın için derinleşmen daha kolay oluyor.
Bu rehberde seni, sıfırdan konu seçip Research Question yazmaktan, yapıyı kurmaya, kriterleri anlamaktan zaman planına kadar adım adım yönlendiren pratik bir yol üzerinden götüreceğiz. Amaç, teoride boğmak değil, “Nereden başlamalıyım, sonra ne yapmalıyım?” sorularının net bir cevabını vermek.
Extended Essay, maksimum 4.000 kelimelik, bağımsız bir akademik araştırma metni. IB Diploma’nın çekirdeğinde Theory of Knowledge ve CAS ile birlikte yer alıyor ve toplam Diploma puanına dolaylı şekilde etki eden çekirdek puan sisteminin önemli bir parçasını oluşturuyor.
Tüm Extended Essay’ler 34 puan üzerinden değerlendiriliyor. 2025 Grade Boundary tablosunda, 27-34 arası Grade A, 21-26 arası Grade B, 14-20 arası Grade C, 7-13 arası Grade D, 0-6 arası Grade E anlamına geliyor. Yani iyi yazılmış bir Türkçe Extended Essay, çekirdek puanlar üzerinden Diploma sonucunu ciddi biçimde yukarı çekebiliyor.
Akademik açıdan bakınca Extended Essay, senden şunları bekliyor:
Bütün bu çaba “Bu kadar uğraşa değer mi?” diye sorman çok normal. Cevap net bir şekilde evet: Hem üniversiteye hazırlık açısından hem de IB Diploma sonucu için Extended Essay, üstüne zaman ve emek koymaya değen bir çalışma.
Extended Essay, Internal Assessment’ten farklı olarak tamamen bağımsız bir proje. Supervisor rehberlik etse de asıl sorumluluk sende.
Türkçe A: Literature ve Turkish B: Language Acquisition için ortak çerçeve şöyle:
Özetle, ister Orhan Pamuk romanı incele ister İstanbul Türkçesi ile sosyal medya dilini karşılaştır, çerçeve ve beklenti aynıdır.
Türkçe yazmak çoğu öğrenci için hem konforlu hem de daha talepkâr hissettiren bir alan. Avantajları çok net:
Örneğin, Türk edebiyatının devlet, kimlik ve güç ilişkilerini nasıl ele aldığını incelemek istersen, bir doktora tezi niteliğindeki şu tür çalışmalardan ilham alabilirsin: Türk edebiyatı üzerine akademik bir çalışma örneği.
Zorluk tarafında ise:
Üniversite başvurularında Türkçe Extended Essay, Turkish studies, comparative literature, linguistics, Middle Eastern studies gibi alanları düşünen öğrenciler için çok güçlü bir mesaj verir. “Bu öğrenci Türkçe metinleri akademik düzeyde okuyup tartışabiliyor” izlenimi yaratır.
İyi bir Extended Essay, aslında iyi bir Research Question ile başlar. Önce alanı kabaca seçersin, sonra konuyu daraltırsın, en sonunda net ve odaklı bir Research Question yazarsın.
Genel süreç şöyle ilerleyebilir:
Research Question, Türkçe A için çoğu zaman edebi bir problemi, Turkish B için ise dil kullanımına dair gözlemlenebilir bir olguyu merkezine alır.
Türkçe A: Literature Extended Essay, metin merkezli ve analiz odaklı olmalı. Yani odağında hep “Bu metin ne söylüyor ve bunu nasıl söylüyor?” sorusu bulunur.
Bazı konu türleri:
Research Question taslakları için örnekler:
Burada önemli olan, metni özetlemeye değil, belirli bir açıdan çözümlemeye odaklanman.
Turkish B Extended Essay, dilin kullanımına ve kültürel bağlamına daha yakın durur. Çoğu iyi essay, sosyolinguistics, medya dili ya da dil edinimiyle ilgili net bir olguya odaklanır.
Uygulanabilir konu fikirleri:
Bu tür konularda küçük ölçekli saha araştırmaları çok işine yarar. Kendi survey ya da interview verilerini kullanabilirsin. Örnek Research Question taslakları:
Bu sorular hem veri toplamana izin verir hem de 4.000 kelimelik tartışma için yeterince odaklıdır.
İyi bir Research Question şu özelliklere sahip olur:
Zayıf ve güçlü soru karşılaştırmasına bakalım:
Gördüğün gibi güçlü sorular, “nasıl” ve “hangi ölçüde” türü ifadelere yer verir, yorum yapmaya kapı açar ve seni doğrudan bir argüman kurmaya iter. Araştırma sorusu yazımıyla ilgili daha teknik örnekler görmek istersen, üniversitelerin research question rehberleri de yol gösterici olabilir; örneğin Westsound Academy’nin EE research question örnekleri bu açıdan zengin bir liste sunar.
Extended Essay yapısını bir iskelet gibi düşünmek işini çok kolaylaştırır. Resmi yapı genelde şu sırayla ilerler:
Bu başlıkların her birinin IB Extended Essay Guide içinde net tanımı var. Aşağıda, Türkçe A ve Turkish B bağlamında ne anlama geldiklerine bakalım.
Title page üzerinde şu bilgiler yer almalı:
Contents page ise Criterion D: Presentation için çok önemli. Başlık yapın mantıklı, hiyerarşik ve tutarlı olmalı. Örneğin:
Yazı tipi, satır aralığı ve sayfa numarası için okulunun IB kılavuzunu takip et. Genellikle okunaklı bir font, 1.5 satır aralığı ve her sayfada net sayfa numarası beklenir. IB History gibi diğer derslerin resmi kılavuzlarına bakmak, biçim konusunda fikir verebilir; örneğin CUNY tarafından paylaşılan IB History guide başlık yapısı ve resmiyet açısından güzel bir örnektir.
Introduction, okuyucuya “Bu essay neyi, neden ve nasıl inceleyecek?” sorularının kısa ama net cevabını verir. Genelde şu unsurları içerir:
Türkçe A: Literature için burada yazarın dönemi, seçtiğin eserlerin önemi, hangi edebi yönlere odaklanacağın gibi bilgiler yer alır. Turkish B için ise araştırma sahasını, örneklemini (hangi yaş grubu, kaç kişi), veri türünü (survey, interview, medya metni) bu bölümde netleştirmen beklenir.
Body, Extended Essay’in en büyük kısmıdır ve aslında bütün puanın burada kazanılıp kaybedildiği yerdir. Her paragrafın kabaca şu yapıyı izlemesi işini kolaylaştırır:
Türkçe A: Literature için Body kısmında:
Turkish B için Body daha çok veri ve söylem çözümlerine dayanır:
Sadece özetlemek Criterion C: Critical Thinking puanını aşağı çeker. Examiner senden bilgiyi tekrarlamanı değil, bilgiyi kullanarak kendi argümanını kurmanı bekler.
Conclusion, yeni bilgi eklediğin yer değildir. Body içinde geliştirdiğin argümanı kısaca toparlayıp Research Question’a doğrudan cevap verdiğin bölümdür.
İyi bir Conclusion:
Bu yaklaşım, hem Criterion C (Critical Thinking) hem de Criterion E (Engagement) açısından artı puan getirir, çünkü konuyu sadece anlatmadığını, gerçekten üzerine düşündüğünü gösterir.
Citation style seçimi (APA, MLA, Chicago vb.) konusunda mutlaka okulunun kılavuzuna uy. Genel olarak senden beklenenler:
Akademik kaynak ararken kitaplar, hakemli makaleler, güvenilir .edu uzantılı siteler ve üniversite kütüphane veritabanları öncelikli olmalı. Örneğin, IB ile ilgili öğretim yaklaşımlarını tartışan Concordia University çalışması ya da kültürel metin analizleri yapan Duke University yayını akademik ton ve kaynak kullanımı konusunda sana iyi bir model sunabilir.
Plagiarism ve academic misconduct, sadece Grade Boundary açısından değil, tüm Diploma sonucunu tehlikeye atabilecek kadar ciddi konular. “Az kaynakla ama tamamen kendi cümlelerimle” yazmak, “çok kaynakla ama kopya cümlelerle” yazmaktan her zaman daha iyidir.
2025 için Extended Essay kriterleri şöyle yapılandırılmış durumda:
Toplam 34 puan ediyor ve Grade Boundary aralıkları tüm subject’ler için aynı. Yani Türkçe A ya da Turkish B seçtiğinde kriterler değişmiyor, sadece kullanılan metin ve veri türü değişiyor.
Criterion A, konu seçiminin ve Research Question’ın ne kadar net olduğu ile yöntemin ne kadar tutarlı uygulandığına bakar.
Yüksek puan için:
Criterion B, konuyu ne kadar iyi anladığını ve bağlama oturttuğunu inceler. Sadece bilgi yığmak yetmez; bilgiyi doğru yer ve zamanda kullanman beklenir.
Criterion C ise tam anlamıyla “düşünme” kısmı:
Örneğin, Türkçe A’da tek bir temayı baştan sona özetlemek yerine, farklı sahneler arasında bağlantılar kurman, metinler arası karşılaştırmaya gitmen ve yazarın tercihlerini yorumlaman daha yüksek puan getirir. Bu mantık, IB’nin genel değerlendirme anlayışını anlatan kılavuzlarda da öne çıkar; örneğin IB History guide metni tarih için yazılmış olsa da “bilgiyi anlamlandırma” beklentisi açısından benzer bir bakış açısı sunar.
Criterion D, essay’inin görsel ve yapısal düzenine bakar:
Criterion E ise Engagement ve reflection ile ilgilidir. Burada Reflections on Planning and Progress Form (RPPF) devreye girer. Yüksek puan için:
Üniversitelerin admission essay örneklerine bakmak, kişisel yansıtma dilini geliştirmede yardımcı olabilir; örneğin St. John’s College’ın essay ipuçları sayfası bu tür içsel değerlendirme metinlerine güzel örnekler içerir.
Extended Essay’i bir anda yazmaya çalışmak, 4.000 kelimelik bir duvara çarpmak gibidir. En sağlıklısı, süreci küçük ve yönetilebilir adımlara bölmek.
Yaklaşık 6-8 aylık örnek bir zaman planı şöyle olabilir:
Her aşamada küçük ama net hedefler belirlemek, ertelemeyi ciddi biçimde azaltır.
Supervisor görüşmeleri, sadece formalite değil, Extended Essay kalitesini doğrudan etkileyen fırsatlar.
Verimli bir işbirliği için:
Unutma, aşırı yardım istemek akademik dürüstlük sınırlarını zorlayabilir. Doğru soruları sormak ve yönlendirmeyi kendin uygulamak, hem süreçten daha çok şey öğrenmeni sağlar hem de Criterion E açısından olumlu izlenim bırakır.
Türkçe Extended Essay’de çok sık görülen hatalar ve çözüm yolları:
IB Türkçe Extended Essay, ilk bakışta büyük ve karmaşık bir proje gibi görünebilir, ama iyi bir Research Question, net bir yapı, güçlü analiz, akademik dürüstlük ve planlı çalışma ile yüksek bir Grade Boundary aralığına ulaşmak tamamen mümkün.
Buradan sonra atabileceğin somut ilk adımlar şunlar olabilir:
Süreç yer yer zorlayıcı olacak, ama bittiğinde hem akademik yazma becerinin hem de kendi ilgi alanını tanıma düzeyinin ne kadar büyüdüğünü fark edeceksin. Bu da sadece IB için değil, üniversite ve sonrasındaki tüm akademik yolculuğun için çok değerli bir kazanım olacak.
Bir ormanın kesilmesine “evet” ya da “hayır” demek kolay görünebilir, ama IB Environmental Systems and Societies (ESS) içinde önemli olan kararın kendisi değil, neden o
Bir nehri kirleten fabrikanın bacası sadece duman mı çıkarır, yoksa görünmeyen bir fatura da mı üretir? IB ESS’de environmental economics, tam olarak bu görünmeyen faturayı
Bir nehre atılan atık, bir gecede balıkları öldürebilir, ama o atığın durması çoğu zaman aylar, hatta yıllar alır. Çünkü çevre sorunları sadece “bilim” sorusu değil,
Şehirde yürürken burnuna egzoz kokusu geliyor, ufuk çizgisi gri bir perdeyle kapanıyor, bazen de gözlerin yanıyor; bunların hepsi urban air pollution dediğimiz konunun günlük hayattaki
Şehir dediğimiz yer, sadece binalar ve yollardan ibaret değil, büyük bir canlı organizma gibi sürekli besleniyor, büyüyor, ısınıyor, kirleniyor, bazen de kendini onarmaya çalışıyor. IB
IB ESS Topic 8.1 Human populations, insan nüfusunun nasıl değiştiğini, bu değişimin nedenlerini ve çevre üzerindeki etkilerini net bir sistem mantığıyla açıklar. Nüfusu bir “depo”
Bir gün marketten eve dönüyorsun, mutfak tezgahına koyduğun paketli ürünlerin çoğu, aslında üründen çok ambalaj gibi görünüyor. Üstüne bir de dolabın arkasında unutulan yoğurt, birkaç
Evde ışığı açtığında, kışın kombiyi çalıştırdığında ya da otobüse bindiğinde aslında aynı soruyla karşılaşıyorsun, bu enerjiyi hangi kaynaktan üretiyoruz ve bunun bedelini kim ödüyor? IB
Bir musluğu açtığında akan su, markette aldığın ekmek, kışın ısınmak için yaktığın yakıt, hatta telefonunun içindeki metal parçalar; hepsi natural resources (doğal kaynaklar) denen büyük
Gökyüzüne baktığında tek bir “hava” var gibi görünür, ama aslında atmosfer kat kat bir yapı gibidir ve her katın görevi farklıdır. IB Environmental Systems and