IB Diploma Programme, Theory of Knowledge ve CAS ile birlikte Extended Essay (EE) adlı 4.000 kelimelik bir araştırma makalesi ister ve bu çalışma programın kalbinde yer alır. Özellikle IB Biology Extended Essay, deneysel çalışma, veri toplama, etik kurallar ve bilimsel rapor dili nedeniyle diğer EE türlerinden daha planlı bir yaklaşım gerektirir.
Bu yazıda iki net hedef var: önce, 2025 gerekliliklerine uygun adım adım bir IB Biology Extended Essay yazım rehberi sunulacak, sonra da kullanabileceğin 20 özgün ve uygulanabilir research question fikri paylaşılacak. Anlatım sade olacak, ama IB’nin resmi kılavuzlarındaki akademik beklentilere de sadık kalacak.
Biology EE, maksimum 4.000 kelimelik bağımsız bir araştırma makalesi olarak hazırlanır ve Internal Assessment’ten daha derin, üniversiteye hazırlık niteliğinde bir çalışma sayılır. Konu mutlaka Biology subject altında değerlendirilmelidir, yani merkeze biyolojik süreç, mekanizma veya ilişki yerleştirilmelidir.
Word count sınırı 4.000 kelimedir ve introduction, body, conclusion içinde yazdığın tüm metin ve alıntılar bu sınıra dahildir. Contents page, tablolar, şekiller, eşitlikler, citations, references, bibliography ve appendices kelime sayımının dışında kalır.
Title page üzerinde adın veya okulunun adı yazılmaz, sadece title, research question, subject (Biology) ve toplam word count verilir, bu anonimlik kuralı moderasyon süreci için önemlidir. Konu seçerken saf tıp, salt psikoloji, sadece çevre politikası ya da ekonomi yorumu gibi Biology dışı temaları tek başına kullanmaktan kaçınman gerekir; örneğin depresyon tedavisi üzerine saf klinik bir çalışma psikoloji veya tıp alanına kayar, ancak sinaptik iletim üzerine biyokimyasal bir odak Biology için uygundur.
Her Biology EE şu ana bölümleri içerir: title page, contents page, introduction, body, conclusion, references ve gerekiyorsa appendices. Introduction genelde 300–400 kelime civarında olur ve research question, aim ve temel background bilgisini açıklar. Body yaklaşık 2.400–2.800 kelime ile arka plan literatürünü, methodology, results, analysis ve discussion kısımlarını barındırır.
Conclusion bölümü 200–300 kelime ile ana bulguları, research question’a verilen cevabı ve kısaca kısıtlılıkları özetler. Body kısmında bilimsel bir yapı kurman, yani önce teorik background, sonra methodology (örneğin sample size, controlled variables, procedure), ardından results ve bunların analysis ve discussion içinde yorumlanması, okurun metni rahat izlemesini sağlar.
Biology Extended Essay toplam 30 puan üzerinden beş criteria ile değerlendirilir ve bu puanlar Grade Boundary tablolarına göre A’dan E’ye bir harf notuna dönüştürülür.
| Criterion | Kısa Açıklama |
|---|---|
| Focus and Method | Research question’ın netliği ve seçtiğin yöntemin bu soruya uygunluğu |
| Knowledge and Understanding | Biyoloji kavramlarını ve terminolojisini doğru ve yerinde kullanma düzeyin |
| Critical Thinking | Veri analizi, yorum, değerlendirme ve argüman kurma gücün |
| Presentation | Yapı, biçim, görseller, citation düzeni ve genel okunabilirlik |
| Engagement | Süreç üzerine yansıtman, planlama ve problem çözme bilincin |
Critical Thinking kriteri en yüksek puan ağırlığına sahiptir, bu nedenle sadece deney yapmak veya veri toplamak yetmez, verinin ne anlama geldiğini açıklaman, literatürle karşılaştırman ve sınırlılıkları dürüstçe tartışman gerekir. Yüksek seviye (A ve güçlü B bandı) çalışmalar genelde çok net bir research question, tutarlı methodology, derin analysis, açık grafikler ve iyi yapılandırılmış bir discussion bölümü içerir; daha düşük bandlardaki çalışmalar ise çoğu zaman tanımlayıcı kalır, hata analizini ve yorum boyutunu zayıf bırakır.
İyi bir research question (RQ), tüm EE sürecinin omurgasıdır. IB, RQ için “specific, focused, feasible” yaklaşımını vurgular; yani soru dar kapsamlı, net ve senin okul laboratuvarı, zaman ve kaynak koşullarında gerçekçi olmalıdır. Ayrıca etik kurallarla uyumlu olmalı, insan ve hayvan deneklerde risk yaratmamalıdır.
“How does pollution affect plants?” gibi çok genel sorular, seni yüzeysel ve tanımlayıcı bir EE’ye götürür. Bu soruyu, “What is the effect of increasing nitrate concentration on the growth rate of Phaseolus vulgaris seedlings in controlled soil conditions?” şeklinde daraltmak, Biology odaklı ve ölçülebilir bir yapı kurar.
Benzer şekilde “How does exercise affect health?” gibi konular spor bilimi ve psikolojiye dağılır; bunun yerine “How does 10-minute high-intensity interval training affect heart rate recovery time in 16–18-year-old students?” gibi net bir fizyolojik output seçmek daha uygundur. Kendi kendine “Bu soruda açıklamaya çalıştığım mekanizma biyolojik mi?”, “Spesifik bir variable ölçüyor muyum?” ve “Bu araştırma IB Biology syllabus ile bağlantılı mı?” diye sormak iyi bir filtredir.
En sürdürülebilir EE konuları genelde öğrencinin gerçek hobilerinden çıkar, çünkü uzun süren veri toplama ve yazım sürecinde motivasyon daha kolay korunur. Basit bir beyin fırtınası tekniği kullanabilirsin: önce bir sütuna ilgi alanlarını (spor, müzik, beslenme, bitki yetiştirme, hayvan bakımı, çevre aktivizmi gibi) yaz, sonra yanına “process, effect, relationship” kelimelerini ekleyip biyolojik kavramlarla eşleştir.
Örneğin spor ile ilgileniyorsan, respiration, muscle fatigue, recovery gibi kavramları kalp atım hızı, laktat birikimi veya reaction time ölçümleriyle eşleştirip araştırılabilir RQ’lar çıkarabilirsin. Bitki yetiştirmekten hoşlanıyorsan, germination rate, transpiration veya photosynthesis üzerine toprak, ışık veya mineral değişkenleriyle net sorular kurabilirsin.
Primary data, kendi yaptığın deneyler, ölçümler veya saha gözlemleridir; secondary data ise bilimsel makalelerden, veri tabanlarından veya resmi istatistiklerden aldığın hazır veriyi ifade eder. Okul laboratuvarı güvenli ve iyi donanımlıysa, enzim aktivitesi, bitki büyümesi veya mikrobiyal growth gibi konularda primary experiment yapmak mümkündür.
Bazı konularda ise, örneğin uzun dönemli çevresel değişimler veya büyük populasyon verileri, secondary data analysis çok daha gerçekçi ve güvenlidir. Risk, maliyet, zaman ve safety koşullarını gözden geçirerek, senin koşullarında en mantıklı olan yaklaşıma karar vermelisin.
İyi bir Biology EE, iyi bir zaman planı, supervisor ile düzenli iletişim, güçlü kaynak taraması ve net bir scientific writing dili ile ortaya çıkar. Metnini genelde Introduction, Methodology, Results, Discussion ve Evaluation başlıkları etrafında organize etmek, IB kriterleri ile uyumu artırır.
Süreci büyük adımlara bölmek işini kolaylaştırır: önce subject ve genel topic seçimi, sonra kısa proposal, ardından literature review, data collection, first draft, feedback ve final draft aşamalarını planlayabilirsin. Supervisor görüşmelerine her zaman hazır gitmek iyi bir alışkanlıktır; önceden soru yazmak, not almak ve görüşmeden sonra küçük bir aksiyon planı çıkarmak Engagement kriterine de olumlu yansır.
Son aşamada yapılan viva voce görüşmesi, süreci nasıl yönettiğini ve academic honesty konusunda ne kadar bilinçli olduğunu gösterme fırsatıdır, bu yüzden araştırma kararlarını ve hatalarından neler öğrendiğini basit ama açık bir dille anlatmaya hazır olmalısın.
Popüler bloglar ve özet siteler yerine akademik makaleler, üniversite kütüphaneleri ve .edu uzantılı sayfalar gibi güvenilir kaynakları kullanmak, Knowledge and Understanding kriterini güçlendirir. Örneğin, su ekosistemlerinde ilaç kalıntılarının bitki yaşamına etkisini inceleyen bir IB Biology EE örneğine bu akademik çalışmadan bakabilirsin.
Literature review, seçtiğin konuda mevcut bilgiyi özetleyip boşlukları gösterdiğin bölümdür; burada paraphrasing yaparken mutlaka citation kullanmalısın. Bibliography kısmında ise kullandığın tüm kaynakları aynı citation style ile (örneğin APA) ve tutarlı biçimde yazman Presentation kriterinin önemli bir parçasıdır.
Introduction, research question’ı, aim’i ve temel theoretical background’ı açık, sade bir dille anlatmalıdır. Methodology bölümünde sample size, materials, controlled variables ve step-by-step procedure net şekilde yazılır; burada passive voice tarzında “The solution was prepared by…” gibi cümleler kullanmak sık görülen bir yaklaşımdır.
Results kısmında raw data’yı düzenli tablolar ve clear graphs ile sunarsın, trendleri kısaca tarif edersin. Discussion ve Evaluation bölümünde ise veriyi yorumlar, literatürle karşılaştırır, strengths ve limitations üzerinde durur ve future research için kısa öneriler verirsin.
Data analysis kısmında raw data’yı processed data’ya dönüştürmen (örneğin ortalama, yüzde değişimi, rate hesapları) ve uncertainty ile error analysis yapman beklenir. Sadece “grafik yükseldi” demek yerine, “increasing temperature likely increased enzyme kinetic energy, which explains the higher reaction rate until denaturation point” gibi biyolojik açıklamalar eklemelisin.
Critical Thinking kriteri, verinin kalitesini sorguladığın, anomalileri tartıştığın ve alternatif açıklamaları düşündüğün bölümlerde parlamaya başlar. Discussion kısmını zengin yazmak, çoğu zaman aynı veriyi toplayan iki öğrenciden seni daha yüksek Grade Boundary bandına taşıyan farkı yaratır.
Formatting için basit bir checklist iş görür: Times New Roman veya Arial 12 punto, double spacing, numaralı sayfalar ve tutarlı başlık hiyerarşisi Presentation puanına katkı sağlar. Academic Honesty, paraphrasing, direct quotation ve proper citation kavramlarını iyi anlaman gerekir; başkasının fikrini kendi cümlenle bile anlatsan, kaynağı belirtmek zorundasın.
Okulun Turnitin gibi bir sistem kullanıyorsa bu sistemden korkmak yerine, referanslarını düzgün vererek ve kendi yorumuna ağırlık katarak originality skorunu doğal şekilde güvenli bir seviyede tutabilirsin.
Aşağıdaki research question’lar ilham vermek içindir, aynısını kopyalamak yerine kendi koşullarına ve ilgine göre uyarlaman daha sağlıklı olur.
Güçlü bir IB Biology Extended Essay, iyi tanımlanmış bir research question, net bir yapı ve IB assessment criteria’yi gerçekten anladığın bir yaklaşımın birleşiminden çıkar. Biology içeriğine odaklanan, yapılabilir ve etik bir soru seçtiğinde, hem data collection hem de scientific writing süreci çok daha yönetilebilir hale gelir.
Academic honesty, doğru formatting ve supervisor ile açık iletişim, bu sürecin güvenli ve destekleyici kalmasını sağlar. Buradaki 20 research question fikri, kendi özgün konunu tasarlarken bir başlangıç noktası olabilir; asıl değer, bu örnekleri kendi merakın ve koşullarınla yeniden şekillendirdiğinde ortaya çıkar. Şimdi sırada, seni gerçekten meraklandıran biyolojik bir soruyu seçmek ve onu iyi tasarlanmış bir Extended Essay’e dönüştürmek var.
Bir ormanın kesilmesine “evet” ya da “hayır” demek kolay görünebilir, ama IB Environmental Systems and Societies (ESS) içinde önemli olan kararın kendisi değil, neden o
Bir nehri kirleten fabrikanın bacası sadece duman mı çıkarır, yoksa görünmeyen bir fatura da mı üretir? IB ESS’de environmental economics, tam olarak bu görünmeyen faturayı
Bir nehre atılan atık, bir gecede balıkları öldürebilir, ama o atığın durması çoğu zaman aylar, hatta yıllar alır. Çünkü çevre sorunları sadece “bilim” sorusu değil,
Şehirde yürürken burnuna egzoz kokusu geliyor, ufuk çizgisi gri bir perdeyle kapanıyor, bazen de gözlerin yanıyor; bunların hepsi urban air pollution dediğimiz konunun günlük hayattaki
Şehir dediğimiz yer, sadece binalar ve yollardan ibaret değil, büyük bir canlı organizma gibi sürekli besleniyor, büyüyor, ısınıyor, kirleniyor, bazen de kendini onarmaya çalışıyor. IB
IB ESS Topic 8.1 Human populations, insan nüfusunun nasıl değiştiğini, bu değişimin nedenlerini ve çevre üzerindeki etkilerini net bir sistem mantığıyla açıklar. Nüfusu bir “depo”
Bir gün marketten eve dönüyorsun, mutfak tezgahına koyduğun paketli ürünlerin çoğu, aslında üründen çok ambalaj gibi görünüyor. Üstüne bir de dolabın arkasında unutulan yoğurt, birkaç
Evde ışığı açtığında, kışın kombiyi çalıştırdığında ya da otobüse bindiğinde aslında aynı soruyla karşılaşıyorsun, bu enerjiyi hangi kaynaktan üretiyoruz ve bunun bedelini kim ödüyor? IB
Bir musluğu açtığında akan su, markette aldığın ekmek, kışın ısınmak için yaktığın yakıt, hatta telefonunun içindeki metal parçalar; hepsi natural resources (doğal kaynaklar) denen büyük
Gökyüzüne baktığında tek bir “hava” var gibi görünür, ama aslında atmosfer kat kat bir yapı gibidir ve her katın görevi farklıdır. IB Environmental Systems and