IB ESS HL Environmental Ethics: Anthropocentrism, Biocentrism, Ecocentrism
Bir ormanın kesilmesine “evet” ya da “hayır” demek kolay görünebilir, ama IB Environmental Systems and Societies (ESS) içinde önemli olan kararın kendisi değil, neden o
IB diploman var ve Avrupa’da sağlam bir üniversite arıyorsun. Polonya bu noktada sık sık öne çıkıyor, çünkü Polonya’da IB kabul eden üniversiteler hem devlet hem de özel tarafta geniş bir yelpazeye yayılıyor.
IB ile başvuru yapmak, çoğu zaman ulusal lise bitirme sınavlarına göre daha anlaşılır bir çerçeve sunar: notların, ders seviyelerin (SL, HL) ve diploma puanın zaten uluslararası bir sistemde tanımlıdır. Yine de önemli bir detay var: Kabul şartları üniversiteden çok bölüme göre değişir. Aynı okulda bilgisayar bilimleri ile psikolojinin IB beklentisi aynı olmayabilir.
Bu yazı 2025-2026 dönemi için güncel yaklaşımı anlatır, fakat her yıl kurallar güncellenebilir. En doğru bilgi her zaman üniversitenin resmi “admissions” sayfalarındadır (örnek olarak University of Warsaw’ın IB adaylarına özel sayfası bunu net biçimde anlatır: Candidates with IB and EB diplomas). Yazının sonunda, bahsi geçen tüm üniversiteleri linkleriyle tek tabloda toparlayacağım.
Polonya’daki birçok üniversite IB’yi doğrudan tanır ve başvuruyu buna göre alır. Değerlendirme çoğunlukla şu dört parçaya bakar:
IB diploması, Polonya’da genelde ayrıca “nostrifikasyon” gerektirmeden kabul sürecinde kullanılabilir. Uygulama ayrıntısı üniversite ve adayın mezuniyet durumuna göre değişebilir, bu yüzden başvurduğun programın “international candidates” bölümünü kontrol etmen şart. Örneğin bazı okullar IB sonuçlarının sisteme nasıl girileceğini ve hangi belgelerin yükleneceğini tek tek yazar.
Tıp ve bazı mühendislik programlarında ise yalnızca IB’ye bakıp geçmeyebilirler; ders uyumu, sınav, mülakat gibi ek aşamalarla ilerleyebilirler.
IB’de “benim puanım yeter mi?” sorusunun tek bir cevabı yok. Bazı programlar net puan yazmaz, bazıları ise kendi iç puan sistemine dönüştürür. Bunun nasıl yapıldığı çoğu zaman programın başvuru sayfasında açıklanır.
HL ders seçimi ise başvurunun bel kemiği gibidir:
Kısacası, puanın iyi olsa bile HL derslerin “bölümün diliyle” konuşmuyorsa sonuç hayal kırıklığı olabilir.
İngilizce programlarda çoğu zaman IELTS veya TOEFL istenir. IB English dersi bazı okullarda muafiyet sağlayabilir, bazılarında sağlamaz. Bu konu tam anlamıyla okuldan okula değişir. Jagiellonian University’nin 2025-2026 için süreç ve belge sayfaları, dil ve doküman tarafında ne kadar detay olabildiğini gösteren iyi bir örnektir: Admission from 1st July 2025 ve Documents – undergraduate programmes.
Tipik evraklar şunlardır:
Bu bölüm yazının ana gövdesi: Polonya’da IB ile başvurabileceğin başlıca okulları pratik notlarla özetliyorum. Şunu tekrar hatırla: Kesin şartlar programdan programa değişir. Tıp ve mühendislikte ders bazlı koşullar daha sık görülür.
Özel üniversiteler, daha esnek program yapısı ve kampüs seçenekleriyle bazı öğrenciler için iyi bir eşleşme olabilir. Örneğin SWPS University, psikoloji, işletme, sosyal bilimler ve bazı teknoloji odaklı programlarla bilinir. Uluslararası adaylar için başvuru adımlarını açık anlatır: Admissions for international candidates – SWPS University.
Özel okul düşünüyorsan üç noktayı baştan netleştir: ücret, burs olasılığı ve kontenjan. Bazı programlar erken dolar, bu da zamanlamayı önemli hale getirir.
Kısa cevap: Genelde evet, daha rekabetçi.
Tıpta çoğu aday için 35+ IB hedefi “güvenli bir çıpa” gibi düşünülür, ama bu resmi taban puan anlamına gelmez. Asıl belirleyici olan, üniversitenin IB notunu nasıl hesapladığı, HL derslerinin uygunluğu ve varsa sınav veya mülakat aşamalarıdır.
Başvuru sürecini bir yolculuk gibi düşün: Harita doğruysa, yürümek kolaylaşır.
En sık hatalar: yanlış kampüs ya da yanlış dildeki program sayfasına bakmak, HL ders uyumsuzluğunu geç fark etmek, dil belgesini geç yüklemek, çeviri veya apostil işini son haftaya sıkıştırmak.
Aynı üniversitede bile fakülteler farklı kurallar uygular. Bu yüzden “Admissions requirements” ve “International candidates” sayfaları ana kaynağın olmalı. Özellikle tıp, mühendislik, bilgisayar bilimi gibi alanlarda ders bazlı şartlar sürpriz çıkarabilir.
Motivasyon mektubunda üç şey net olmalı: neden o program, neden Polonya, IB derslerin bu hedefe nasıl uyuyor. Tasarım ve mimarlık gibi alanlarda portfolyo, bilgisayar alanlarında proje ve yarışma çıktıları, sosyal alanlarda gönüllülük ve stajlar fark yaratabilir. Burs konusu ise okul, şehir ve programa göre değişir, erken araştırmak avantaj sağlar.
Polonya’da birçok üniversite IB’yi kabul ediyor, ama karar her zaman program bazlı veriliyor. Şimdi üç net adım at: Hedef program listesini çıkar, her programın resmi kabul şartını oku, HL derslerini ve dil belgeni tek tek kontrol et. Doğru eşleşmeyi yakaladığında, IB diploman güçlü bir anahtar olur.
Aşağıda yazıda geçen tüm üniversiteler tek tabloda yer alıyor.
| Üniversite | Şehir | Genel IB beklentisi (varsa) | Resmi web sitesi |
|---|---|---|---|
| University of Warsaw | Varşova | Programına göre değişir (IB/EB aday yönergesi var) | https://uni.warszawa.pl/en |
| Jagiellonian University | Kraków | Programına göre değişir (takvim ve belge listesi programda yazar) | https://en.uj.edu.pl |
| AGH University of Science and Technology | Kraków | Programına göre değişir (teknik alanlarda HL uyumu önemli) | https://international.agh.edu.pl |
| Adam Mickiewicz University | Poznań | Programına göre değişir | https://amu.edu.pl/en |
| University of Wrocław | Wrocław | Programına göre değişir (2025-2026 prosedürü yayımlı) | https://international.uni.wroc.pl |
| Wroclaw University of Science and Technology | Wrocław | Programına göre değişir (teknik alanlarda HL uyumu önemli) | https://international.uni.wroc.pl |
| Nicolaus Copernicus University | Toruń | Programına göre değişir | https://umk.pl/en |
| University of Gdansk | Gdańsk | Programına göre değişir | https://ug.edu.pl/en |
| Lodz University of Technology | Łódź | Programına göre değişir | https://p.lodz.pl/en |
| University of Silesia in Katowice | Katowice | Programına göre değişir (2025-2026 güncellemeleri takip edilmeli) | https://us.edu.pl/en |
| Poznan University of Technology | Poznań | Programına göre değişir (teknik alanlarda HL uyumu önemli) | https://put.poznan.pl/en |
| University of Szczecin | Szczecin | Programına göre değişir | https://usz.edu.pl/en |
| Gdansk University of Technology | Gdańsk | Programına göre değişir (bazı teknik programlarda 30-32 bandı konuşulabilir) | https://pg.edu.pl/en |
| SWPS University | Varşova | Programına göre değişir (özel üniversite, süreç programda yazar) | https://english.swps.pl |
| Maria Curie-Skłodowska University | Lublin | Programına göre değişir | https://umcs.pl/en |
| Opole University of Technology | Opole | Programına göre değişir | https://po.edu.pl/en |
| Cracow University of Technology (PK) | Kraków | Programına göre değişir | https://www.pk.edu.pl/en |
| Medical University of Warsaw (WUM) | Varşova | Programına göre değişir (tıp daha rekabetçi) | https://wum.edu.pl/en |
| Medical University of Gdansk (MUG) | Gdańsk | Programına göre değişir (IB/EB hesaplama yöntemi okula göre) | https://admission.mug.edu.pl |
Bir ormanın kesilmesine “evet” ya da “hayır” demek kolay görünebilir, ama IB Environmental Systems and Societies (ESS) içinde önemli olan kararın kendisi değil, neden o
Bir nehri kirleten fabrikanın bacası sadece duman mı çıkarır, yoksa görünmeyen bir fatura da mı üretir? IB ESS’de environmental economics, tam olarak bu görünmeyen faturayı
Bir nehre atılan atık, bir gecede balıkları öldürebilir, ama o atığın durması çoğu zaman aylar, hatta yıllar alır. Çünkü çevre sorunları sadece “bilim” sorusu değil,
Şehirde yürürken burnuna egzoz kokusu geliyor, ufuk çizgisi gri bir perdeyle kapanıyor, bazen de gözlerin yanıyor; bunların hepsi urban air pollution dediğimiz konunun günlük hayattaki
Şehir dediğimiz yer, sadece binalar ve yollardan ibaret değil, büyük bir canlı organizma gibi sürekli besleniyor, büyüyor, ısınıyor, kirleniyor, bazen de kendini onarmaya çalışıyor. IB
IB ESS Topic 8.1 Human populations, insan nüfusunun nasıl değiştiğini, bu değişimin nedenlerini ve çevre üzerindeki etkilerini net bir sistem mantığıyla açıklar. Nüfusu bir “depo”
Bir gün marketten eve dönüyorsun, mutfak tezgahına koyduğun paketli ürünlerin çoğu, aslında üründen çok ambalaj gibi görünüyor. Üstüne bir de dolabın arkasında unutulan yoğurt, birkaç
Evde ışığı açtığında, kışın kombiyi çalıştırdığında ya da otobüse bindiğinde aslında aynı soruyla karşılaşıyorsun, bu enerjiyi hangi kaynaktan üretiyoruz ve bunun bedelini kim ödüyor? IB
Bir musluğu açtığında akan su, markette aldığın ekmek, kışın ısınmak için yaktığın yakıt, hatta telefonunun içindeki metal parçalar; hepsi natural resources (doğal kaynaklar) denen büyük
Gökyüzüne baktığında tek bir “hava” var gibi görünür, ama aslında atmosfer kat kat bir yapı gibidir ve her katın görevi farklıdır. IB Environmental Systems and