IB Diploma Programme içindeysen, bir veliysen ya da bu dersi veren bir öğretmensen, IB Philosophy seçiminin aslında tüm program dengesini etkilediğini çok hızlı fark ediyorsun. Sadece “felsefe ilginç, alayım” kararı değil bu; haftalık ders yükünü, okuma ve yazma miktarını ve hatta üniversite başvurularında transkriptinin nasıl görüneceğini şekillendiriyor.
IB Philosophy’nin temel amacı, öğrenciyi “felsefe tarihi ezberi”ne değil, aktif biçimde düşünmeye, tartışmaya ve argüman kurmaya yöneltmek. Bu yüzden de kavramlar, metinler ve gerçek hayat örnekleri üzerinden sürekli soru sormak zorundasın: “Bu argüman tutarlı mı, hangi varsayımlara dayanıyor, başka nasıl düşünebilirim?”
Tam da burada Standard Level (SL) ile Higher Level (HL) arasındaki seçim devreye giriyor. Bu yazıda, güncel 2025 müfredatı ışığında, müfredat içeriği, saat yükü, değerlendirme yapısı (Internal Assessment ve sınavlar), zorluk seviyesi ve öğrenci profiline göre hangi seviyenin daha mantıklı olabileceğini net ama sakin bir dille karşılaştıracağız.
IB Philosophy, insanın dünyayı ve kendisini nasıl anladığına dair en temel sorularla uğraşan bir ders. Dersin ruhu, “doing philosophy” fikrine dayanıyor; yani pasif dinleme yok, aktif tartışma, sorgulama ve yazma var.
Ders boyunca sıkça karşılaştığın sorulardan bazıları şöyle:
Bu sorular üzerinden hem klasik filozofların görüşlerini inceliyorsun hem de kendi bakış açını adım adım kuruyorsun.
IB Philosophy, Group 3 (Individuals and societies) içinde yer alıyor. Bazı okullarda, okulun politika ve kadrosuna göre, Group 6 (The arts) alternatifi gibi seçilebildiği durumlar da olabiliyor, ama bu her okulda geçerli değil.
Dersi, TOK (Theory of Knowledge) ile karıştıran çok kişi var. TOK daha genel, disiplinler arası bir “bilgi teorisi ve bilginin sınırları” dersi gibi. IB Philosophy ise çok daha sistematik biçimde argüman çözümleme, kavram analizi ve felsefi metin okuma üzerine kurulu. TOK’ta “Bilimsel bilgi güvenilir mi?” diye tartışırken, Philosophy’de belirli bir filozofun argümanını satır satır analiz edip, nerede güçlü nerede zayıf olduğunu yazılı olarak değerlendiriyorsun.
Dersle ilgili ana çerçeveyi IB’nin resmi açıklamalarından görmek istersen, Diploma Programme Philosophy sayfasına benzer şekilde düzenlenmiş pek çok okul politikasına, örneğin International School of Paris’in assessment policy dokümanına göz atabilirsin.
IB Philosophy, günlük hayatında da işine yarayacak birkaç temel beceriyi sistemli şekilde güçlendiriyor. En önemlileri:
HL seviyesinde bu beceriler daha da yoğun kullanılıyor; daha uzun metinler, daha karmaşık argümanlar ve daha detaylı essay planlarıyla uğraşıyorsun.
Bu beceriler, özellikle hukuk, siyaset bilimi, psikoloji, felsefe, uluslararası ilişkiler gibi alanlara giden öğrenciler için büyük avantaj sağlıyor. Pek çok üniversitenin Philosophy veya PPE programları, analitik yazma ve düşünme becerisine çok değer veriyor; örneğin Cornell University’nin Philosophy BA tanımı bu becerileri açıkça vurguluyor.
Güncel müfredata göre hem SL hem HL öğrencileri ortak bir çekirdek yapıyı takip ediyor, ardından seçmeli temalar ve metin çalışmaları geliyor. HL’de buna ek olarak HL extension ve daha geniş tema kapsamı var.
Müfredatın tamamı teknik olarak IB’nin philosophy subject guide ve subject brief dokümanlarında veriliyor, ama bir öğrenci olarak bilmen gereken farklar aslında birkaç başlıkta toplanıyor.
Photo by Yan Krukau
Hem SL hem HL için zorunlu olan core theme, “Being human”. Bu tema, insan olmanın ne anlama geldiğini farklı açılardan sorguluyor. Derste şu tarz soruların etrafında dolaşıyorsun:
Bu tartışmalar bazen etik, bazen bilgi teorisi, bazen de siyaset felsefesi ile kesişiyor. SL ve HL öğrencileri bu temayı ortak okuma ve tartışmalarla işliyor, fark daha çok derinlik ve soru sayısında ortaya çıkıyor; HL’de daha çok metin ve daha karmaşık soru tipiyle karşılaşıyorsun.
Core theme dışındaki içerik, options adı verilen tematik ünitelerden oluşuyor. Güncel yapıda:
Options örnekleri arasında genellikle şunlar yer alıyor:
HL’de iki farklı option alıyor olman, seni iki ayrı alanın kavram ve tartışmalarına daha yakından sokuyor. Bu da daha fazla okuma, daha fazla tartışma ve sınavda daha geniş soru yelpazesi demek.
HL’in en belirgin ekstra parçası HL extension. Bu bölüm, felsefi fikirleri güncel ve somut sorunlarla ilişkilendiriyor. Örneğin:
Burada beklenti, sadece “Bu konuda ne düşünüyorum?” demen değil; belirli kavramları (örneğin justice, autonomy, responsibility) kullanarak, düzenli bir argumentation kurabilmen. HL öğrencilerinden daha karmaşık düşünce zincirlerini takip edebilmesi ve bunlara eleştirel tepki verebilmesi bekleniyor.
Hem SL hem HL’de, IB’nin belirlediği prescribed text listesinden bir filozof veya metin seçiliyor. Bu bir diyalog (örneğin Plato), sistematik bir eser bölümü (örneğin Descartes) veya daha güncel bir filozofun makalesi olabiliyor.
HL’de metin çalışması daha yoğun; satır aralarındaki varsayımları, argüman yapısını ve karşıt görüşleri daha detaylı tartışman bekleniyor. Ayrıca HL öğrencileri, unseen text analiziyle daha önce görmedikleri bir metni sınav anında çözümlemeye de hazırlanıyor.
Resmi ve en güncel metin listeleri için mutlaka IB’nin kendi subject guide dokümanlarına veya okulların IB rehberlerine bakmak gerekiyor; çoğu okul bu dokümanları, tıpkı ISA’nın DP assessment procedures dosyasında olduğu gibi, kendi sitesinde topluyor.
Teorik farklar kadar somut olan bir başka fark, toplam ders saati. IB resmi dokümanlarına göre:
Bu fark, iki yılın içine yayıldığında “her hafta biraz daha fazla felsefe” olarak hissediliyor, ama gerçekte ek okuma, ek yazma ve ek sınav bileşeni anlamına geliyor.
Bunu iki yıla ve haftalara yaydığında, kabaca şöyle düşünebilirsin:
Bu, pratikte şu farkları doğuruyor:
Yani HL, aynı konuları biraz daha uzun süre konuşmak değil; farklı temalar, daha yoğun tartışmalar ve daha çok yazılı çıktı üretmek demek.
SL, Philosophy ile tanışmak için daha “giriş seviyesi” bir yoğunluk sunuyor. Metinler daha seçici ilerliyor, essayler biraz daha kısa ve soru kapsamı daha dar.
HL ise üniversitedeki bir giriş felsefe dersine hazırlık gibi duruyor:
Bu yüzden, HL düşünürken kendi motivasyonunu, okuma hızını ve diğer HL derslerini (örneğin Physics HL, Mathematics Analysis HL) mutlaka hesaba katman iyi olur. Extended Essay’ini de humanities alanında yazmayı planlıyorsan, HL Philosophy güçlü ama yoğun bir altyapı sunar.
IB Philosophy’de notlandırma hem Internal Assessment (IA) hem de dış sınavlar üzerinden yapılıyor. SL ve HL’de bileşenler büyük ölçüde benzer görünse de, ağırlıklar ve HL’ye özel ek sınav var.
Değerlendirme politikalarının okullara göre nasıl uygulandığını görmek için, pek çok kurumun IB assessment policy dokümanları yayınladığını görebilirsin; örneğin Winston Churchill Middle School’un IB Assessment Policy metni bu yapıyı genel olarak açıklıyor.
IB Philosophy’de IA, her iki seviyede de aynı tür bir proje:
Güncel yapıda:
Görev türü aynı olsa da, HL öğrencisinden genelde daha derin kavramsal çerçeve, daha zengin literatür kullanımı ve daha karmaşık argüman yapısı bekleniyor.
Dış sınavlarda hem SL hem HL öğrencileri Paper 1 ve Paper 2 oturumlarına giriyor.
Genel yapı şöyle özetlenebilir:
HL’de soru çeşitliliği ve derinlik beklentisi daha yüksek; aynı temalar üzerinde daha çok açılı soru görebiliyorsun, fakat format SL ile büyük ölçüde benzer kalıyor.
Paper 3, sadece HL öğrencilerinin girdiği ekstra sınav. Burada:
Mesela insan özgürlüğü hakkında kısa bir paragraf düşün. Metin “özgürlük, zorlamanın olmaması demektir” diyorsa, sen bu tanımın güçlü ve zayıf yanlarını, örnekler ve karşı örnekler ile tartışmak zorundasın. Bu, close reading, hızlı not alma ve net essay writing becerisini yoğun şekilde zorluyor, aynı zamanda çok geliştiren bir pratik.
IB’de Grade Boundary, her yıl 1–7 arası notların hangi puan aralıklarına denk geldiğini gösteren çizelge. Sınavların zorluk düzeyine ve o seneki öğrenci performansına göre bu aralıklar yeniden ayarlanıyor.
Genel eğilim şu şekilde:
En güncel Grade Boundary tablolarını görmek için öğretmenlerinle veya IB coordinator ile konuşmak iyi bir fikir. Okullar bu bilgiyi çoğu zaman kendi assessment policy dokümanlarına ekliyor; International School of Paris’in değerlendirme politikası ve benzeri kaynaklar, genel IB notlandırma yaklaşımını anlamak için güzel örnekler.
Şimdi işin en bireysel tarafına geldik. Aynı dersi, iki farklı yoğunluk ve derinlikte alma imkânın var. Bu noktada amaç “hangisi daha prestijli” sorusundan çok, “hangisi benim için sürdürülebilir ve anlamlı” sorusu olmalı.
Genel olarak SL, şu profillere daha rahat oturuyor:
SL, hem IB diploma toplam puanını korumak hem de critical thinking becerilerini geliştirmek için dengeli bir yol sunuyor. Özellikle yoğun bir STEM ağırlıklı programın varsa, Philosophy SL güzel bir karşı denge görevi görebilir.
HL ise daha çok şu tip öğrenciler için parlıyor:
Birçok üniversite, özellikle de İngiltere ve Kuzey Amerika’daki okullar, transkriptinde IB Philosophy HL gördüklerinde bunu ciddi bir akademik taahhüt olarak okuyor. Elbette tek başına mucize yaratmıyor, ama diğer HL derslerinle birlikte güçlü bir profil oluşturuyor.
Karar aşamasında kendine dürüstçe şu soruları sorabilirsin:
Bu sorulara verdiğin cevaplar, seni hangi seviyenin daha “senlik” olduğuna doğal biçimde yaklaştıracaktır.
Özetle IB Philosophy SL ve HL, aynı temel çatıya sahip, ama içerik genişliği, saat yükü, değerlendirme yapısı ve beklenti düzeyi bakımından belirgin şekilde ayrışan iki seçenek. Her ikisinde de “Being human” core theme’i, options, prescribed text çalışması ve Internal Assessment bulunuyor. HL tarafında ise ekstra option, HL extension, Paper 3 ve daha yoğun okuma-yazma yükü devreye giriyor.
Kendin için doğru seviyeyi seçerken, sadece not hedefini değil, ilgi alanlarını, zaman yönetimini, Extended Essay planlarını ve genel IB diploma dengenin nasıl göründüğünü düşünmek önemli. Bu kararı öğretmenlerin, IB coordinator ve ailenle konuşarak vermen, resmi ayrıntılar için IB subject guide ve güvenilir .edu kaynaklarını incelemen akıllıca olur; örneğin pek çok okul DP assessment prosedürlerini kendi sitelerinde detaylı şekilde anlatıyor.
Sonuçta, ister SL ister HL seç, IB Philosophy düşünme biçimini kalıcı olarak değiştirebilecek bir ders. Sorulara daha dikkatli bakmayı, argümanları daha net kurmayı ve kendi sesini daha cesur kullanmayı öğreniyorsun. Doğru seviyeyi seçtiğinde, bu ders sadece IB not hanene değil, dünyaya bakışına da güçlü bir katkı yapıyor.
Bir ormanın kesilmesine “evet” ya da “hayır” demek kolay görünebilir, ama IB Environmental Systems and Societies (ESS) içinde önemli olan kararın kendisi değil, neden o
Bir nehri kirleten fabrikanın bacası sadece duman mı çıkarır, yoksa görünmeyen bir fatura da mı üretir? IB ESS’de environmental economics, tam olarak bu görünmeyen faturayı
Bir nehre atılan atık, bir gecede balıkları öldürebilir, ama o atığın durması çoğu zaman aylar, hatta yıllar alır. Çünkü çevre sorunları sadece “bilim” sorusu değil,
Şehirde yürürken burnuna egzoz kokusu geliyor, ufuk çizgisi gri bir perdeyle kapanıyor, bazen de gözlerin yanıyor; bunların hepsi urban air pollution dediğimiz konunun günlük hayattaki
Şehir dediğimiz yer, sadece binalar ve yollardan ibaret değil, büyük bir canlı organizma gibi sürekli besleniyor, büyüyor, ısınıyor, kirleniyor, bazen de kendini onarmaya çalışıyor. IB
IB ESS Topic 8.1 Human populations, insan nüfusunun nasıl değiştiğini, bu değişimin nedenlerini ve çevre üzerindeki etkilerini net bir sistem mantığıyla açıklar. Nüfusu bir “depo”
Bir gün marketten eve dönüyorsun, mutfak tezgahına koyduğun paketli ürünlerin çoğu, aslında üründen çok ambalaj gibi görünüyor. Üstüne bir de dolabın arkasında unutulan yoğurt, birkaç
Evde ışığı açtığında, kışın kombiyi çalıştırdığında ya da otobüse bindiğinde aslında aynı soruyla karşılaşıyorsun, bu enerjiyi hangi kaynaktan üretiyoruz ve bunun bedelini kim ödüyor? IB
Bir musluğu açtığında akan su, markette aldığın ekmek, kışın ısınmak için yaktığın yakıt, hatta telefonunun içindeki metal parçalar; hepsi natural resources (doğal kaynaklar) denen büyük
Gökyüzüne baktığında tek bir “hava” var gibi görünür, ama aslında atmosfer kat kat bir yapı gibidir ve her katın görevi farklıdır. IB Environmental Systems and