IB Dünya Tarihi Extended Essay Yazım Rehberi ve 20 Araştırma Sorusu Fikri

IB Diploma Program içindeysen, IB Dünya Tarihi Extended Essay büyük ihtimalle hem seni en çok geren hem de üniversiteye en çok hazırlayan bileşen olacak, çünkü ortada 4.000 kelimelik, tamamen bağımsız, akademik bir araştırma makalesi var ve bu çalışma senin gerçek anlamda “university-level writing” ile ilk ciddi temasın sayılır. History / World History alanında yazdığında, senden yalnızca olayları özetlemen değil, somut bir Research Question etrafında tutarlı bir argüman kurman, kaynakları kıyaslaman ve kendi tarihçi bakış açını göstermen bekleniyor. Bu noktada Extended Essay, bir “ödev” olmaktan çıkıyor, seni adım adım tarih disiplininin çalışma biçimine sokan bir prova haline geliyor.

2025 oturumunda yazıyorsan, IB History için geçerli olan “ten-year rule” konuyu seçerken çok kritik, çünkü incelediğin olayın bitiş tarihi, teslim yılından en az 10 yıl önce olmalı, yani 2025 teslimi için esas olarak 2015 öncesi tamamlanmış süreçlere odaklanman gerekiyor. Son 10 yıl içindeki gelişmeler, IB tarafından güncel politika ve current affairs sayıldığı için, hem derin tarihsel analiz yapmak zorlaşıyor hem de Criterion A tarafında alabileceğin puan sınırlandırılıyor. Bu yüzden konu seçimi aşamasında, tarihselliği net, kaynakları erişilebilir ve zamansal olarak bu kurala tam uyan bir çerçeve kurman, bütün Extended Essay sürecini çok daha kontrollü hale getirir.

Bu rehberde, Extended Essay’in resmi yapısını ve assessment kriterlerini sade bir dille göreceksin, planlama yaparken işine yarayacak pratik adımlar bulacaksın, Grade Boundary’yi yukarı çeken yazım stratejilerini ve Internal Assessment ile EE’yi nasıl dengede yürütebileceğini öğreneceksin. Ayrıca, sık yapılan ve not kaybettiren hataları net örneklerle görecek, en sonunda da kendi ilgi alanına uyarlayabileceğin 20 özgün World History Research Question fikriyle çıkacaksın. Korkutucu görünen bu 4.000 kelimelik süreç, doğru yapı ve net kurallarla ele aldığında, seni hem daha özgüvenli bir IB öğrencisine hem de üniversite için hazır bir tarih öğrencisine dönüştürebilir.

IB Dünya Tarihi Extended Essay Temelleri: Kurallar, Yapı ve Değerlendirme

Bu noktadan sonra artık Extended Essay’i “sadece uzun bir essay” gibi değil, kuralları net, yapısı standart, puanlaması şeffaf bir akademik proje gibi düşünmek çok daha sağlıklı olur. Aşağıdaki başlıklar, hem konu seçerken hem de yazarken elinde net bir çerçeve olmasını sağlayacak.

World History Extended Essay için resmi kurallar ve “ten-year rule” açıklaması

IB History Extended Essay için en kritik kurallardan biri, girişte bahsettiğimiz “ten-year rule”. Bu kural, incelediğin tarihsel sürecin bitiş tarihinin, Extended Essay’i teslim ettiğin yıldan en az 10 yıl önce olmasını şart koşar. Yani 2025 oturumu için, çalıştığın olay veya sürecin 2015’ten önce tamamlanmış olması gerekir.

Burada odak, olayın “başlama” tarihinden çok, tarihsel sürecin sona erdiği noktadadır. Örneğin, 2011’de başlayan bir iç savaşın etkileri günümüze kadar geliyorsa ve 2018’de hâlâ aktif bir çatışmaysa, bu konu 2025 tesliminde ten-year rule ile uyumlu sayılmaz. Buna karşılık, 1990’larda yaşanmış ve 2000 başında sona ermiş bir çatışma, 2025 için güvenli bir zaman çerçevesi sunar.

IB bu kuralla aslında üç şeyi amaçlar:

• Güncel politika tartışmalarından uzak durmak,
• Öğrenciyi, history ile current affairs ayrımını yapmaya zorlamak,
• Yeterli primary ve secondary sources birikmiş, tarihsel olarak “oturmuş” konulara yönlendirmek.

Güncel politik figürler, devam eden savaşlar, henüz “tarih” haline gelmemiş krizler, Extended Essay’de birkaç açıdan sorun yaratır. Birincisi, kaynaklar çoğu zaman gazete haberi, köşe yazısı, blog düzeyinde kalır, bu da seni Criterion A ve C tarafında zayıf gösterir. İkincisi, olayın sonuçları hâlâ belirsiz olduğu için, “uzun vadeli etkiler” gibi tarihçilere özgü tartışmalar yürütmek oldukça zorlaşır.

Bu nedenle World History Extended Essay yazarken:

• Konunun kronolojik sınırlarını net çiz,
• Bitiş tarihini 10 yıl kuralına göre kontrol et,
• Güncel siyasi aktörler ve tartışmalardan uzak, tarihsel olarak “tamamlanmış” süreçleri tercih et.

Resmi kurallar ve örnekler için mutlaka IB Extended Essay Guide ve History’ye özel subject-specific guidance dokümanına bakmak gerekir. Okulun IB koordinatörü genelde bunları zaten paylaşır, ayrıca üniversite tarih bölümlerinin yazım rehberleri de tarihsel argüman kurma konusunda çok yardımcı olur. Mesela Rutgers Üniversitesi Tarih Bölümü’nün “Writing Historical Essays” rehberi, tarihsel essay mantığını anlamak için iyi bir referans olabilir: https://history.rutgers.edu/academics/undergraduate/writing-historical-essays.

Extended Essay hazırlığı sırasında, okul kütüphanesi ile beraber büyük üniversitelerin çevrim içi kataloglarını (örneğin harvard.edu, columbia.edu uzantılı kütüphane sayfaları) kullanmak, ten-year rule’a uyan dönemler için zengin akademik makale ve kitap bulmayı kolaylaştırır.

Extended Essay yapısı: Başlık sayfasından bibliography bölümüne kadar

IB, Extended Essay için oldukça net bir structure ister. Bu yapı, hem senin planlı yazmana yardım eder hem de Criterion D: Presentation kısmında puan kazandırır. Temel iskelet şöyle ilerler:

1. Title Page
2. Table of Contents
3. Introduction
4. Body
5. Conclusion
6. Bibliography

Her bölümün işlevine kısaca bakalım.

1. Title Page

Title Page, essay’inin “kapak sayfası”dır ve şunları içerir:

• Essay title
• Subject (History)
• Word count
• Candidate details (kodu vb., okulun formatına göre)

Burada en çok karıştırılan nokta, Title ile Research Question farkıdır.

• Title, tam cümle şeklinde yazılır ve soru işaretiyle bitmez.
• Research Question, doğrudan soru formatında, sonu soru işaretiyle biten, odaklı araştırma sorusudur.

Örnek:

• Title: “The impact of the 1956 Suez Crisis on Britain’s imperial decline”
• Research Question: “To what extent did the 1956 Suez Crisis accelerate Britain’s imperial decline?”

Title Page’de Research Question genelde ayrıca yazılmaz, ama Introduction kısmında Research Question’ı açık ve görünür şekilde vermen beklenir.

2. Table of Contents

Table of Contents, okuyucunun essay içinde rahat dolaşmasını sağlar. Başlıkları ve sayfa numaralarını içermelidir:

• Introduction
• Chapter 1 / Section 1
• Chapter 2 / Section 2
• Conclusion
• Bibliography

IB açısından Table of Contents, essay’inin formal layout kurallarına uyduğunu ve yapının mantıklı olduğunu gösterir. Eksik ya da dağınık bir contents bölümü, Presentation kriterinde küçük ama gereksiz bir puan kaybı yaratabilir.

3. Introduction

Introduction, Extended Essay’in “yol haritası” gibi çalışır. Bu bölümde:

• Research Question’ı tam ve net şekilde yazarsın,
• Konunun tarihsel bağlamını kısaca çizersin,
• Neden bu sorunun önemli olduğunu açıklarsın,
• Kullandığın temel sources türlerinden (primary / secondary) kısaca bahsedersin,
• Argümanının genel yönünü çok detay vermeden işaret edersin.

Kısa ama yoğun bir Introduction, Criterion A: Focus and Method açısından çok değerli, çünkü değerlendirici, ilk birkaç sayfada Research Question’ın ne kadar net ve uygulanabilir olduğunu görmek ister.

4. Body

Body, analizin asıl yürüdüğü, kaynaklarla çalıştığın, karşı argümanları tarttığın ve tarihçi gibi konuştuğun bölüm. Burada iki yaygın yapı seni rahatlatabilir:

• Kronolojik yapı (chronological structure): Olayları zaman sırasına göre analiz edersin.
• Tematik yapı (thematic structure): Essay’i “sebepler, sonuçlar, aktörler, ideoloji, ekonomi” gibi temalara göre bölersin.

Dünya tarihi konularında çoğu öğrenci, kronolojik ve tematik yaklaşımı karışık kullanır. Örneğin, önce kısa bir kronolojik overview verir, sonra Body’yi temalara ayırır. Önemli olan, her alt bölümün Research Question’a doğrudan hizmet etmesi ve sadece olay anlatımıyla kalmamasıdır. IB burada academic style bekler; yani açık, resmi bir dil, net paragraf yapıları, mantıklı geçişler ve tutarlı referencing.

5. Conclusion

Conclusion, yeni bilgi eklediğin yer değil, bütün argümanını topladığın bölümdür. Burada:

• Research Question’a doğrudan, açık bir cevap verirsin,
• Body kısmındaki ana bulguları kısaca özetlersin,
• Çalışmanın sınırlılıklarını (limitations) kısaca belirtirsin,
• Gerekirse daha geniş tarih yazımı içindeki yerini bir iki cümleyle gösterirsin.

IB, Conclusion’ın “net cevap” üretmesini ister; muğlak bırakılan sonuçlar, Criterion C: Critical Thinking puanını aşağı çeker.

6. Bibliography

Bibliography, kullandığın tüm kaynakların listesi. Bu bölüm:

• Tutarlı bir citation style (MLA, Chicago, APA vb.) ile yazılmalı,
• Hem primary hem secondary sources’ı içermeli,
• İnternetten aldığın akademik kaynakları da düzgün formatta göstermelidir.

IB, “hangi style’ı kullanırsan kullan, tutarlı ol” mantığıyla yaklaşır. Okulunun Extended Essay kılavuzunda hangi stilin tercih edildiğini mutlaka kontrol et. Bazı okullar, IB History ve Extended Essay için Chicago style’ı standart kabul eder. Format ve örnekler için, birçok okul kütüphanesi gibi IB okullarına yönelik libguides kullanan üniversitelerden ilham alabilirsin; CUNY’nin IB History guide’ı buna güzel bir örnek sunar: https://www.cuny.edu/wp-content/uploads/sites/4/page-assets/about/administration/offices/registrar/resources/international-baccalaureate/IB-History.pdf.

Bu temel yapı, hem akademik ciddiyetini gösterir hem de değerlendiricinin essay’ini hızlıca takip etmesini sağlar.

Değerlendirme kriterleri (Criteria A–E) ve Grade Boundary sistemi

IB Extended Essay, Criteria A–E üzerinden, toplam 34 puan üzerinden değerlendirilir. Her kriter farklı bir beceri setini ölçer ve Grade Boundary sisteminde, bu toplam puan IB harf notuna (A–E) dönüştürülür.

Kriterlerin mantığını netleştirerek başlayalım.

Criterion A: Focus and Method (0–6 puan)
Bu kriter, Research Question’ın ne kadar net olduğu, konunun ne kadar odaklı seçildiği ve araştırma yönteminin ne kadar uygun kurulduğu ile ilgilidir. Burada değerlendirici şunlara bakar:

• Research Question açık mı, daraltılmış mı, uygulanabilir mi,
• Konu World History çerçevesine uygun mu,
• Kullanılan sources türleri, soruya cevap vermek için mantıklı mı,
• Araştırma planı ve seçilen yöntem (örn. karşılaştırmalı analiz, case study) tutarlı mı.

Zayıf formüle edilmiş, çok geniş ya da güncel politikaya kayan sorular, Criterion A’da puanı aşağı çeker.

Criterion B: Knowledge and Understanding (0–6 puan)
Bu kısım, konunun tarihsel bağlamını ne kadar iyi bildiğini ve bu bilgiyi ne kadar doğru kullandığını ölçer. Burada önemli olan noktalar:

• Kavramları doğru kullanman,
• Tarihsel bağlamı (background) sağlam kurman,
• Terminolojiyi yerli yerinde kullanman,
• Konuyu daha geniş tarih yazımı içinde konumlandırabilmen.

Sadece “olay anlatmak” değil, olayları tarihçilerin tartışmaları ile ilişkilendirmen puanı yükseltir.

Criterion C: Critical Thinking (0–12 puan)
Bu kriter en yüksek ağırlığa sahip olduğu için, Extended Essay başarısında belirleyicidir. Toplam 34 puanın 12’si buradan gelir, yani neredeyse toplam puanın üçte biri. Criterion C, kabaca şunları ölçer:

• Argümanının tutarlılığı ve mantık örgüsü,
• Farklı kaynakları karşılaştırma ve değerlendirme becerin,
• Kanıt kullanma biçimin (örneğin, primary source yorumlarken bağlamı gözetip gözetmediğin),
• Karşı görüşleri ele alışın ve bunlara verdiğin cevaplar.

Bu yüzden History Extended Essay’de sadece bilgi biriktirmek yeterli olmaz. Source evaluation, origin, purpose, value, limitation (OPVL) mantığı, historiographical tartışmalar ve açık bir thesis, Criterion C puanını yukarı çeker. Kendi kendine sürekli şu soruyu sorman çok işe yarar: “Bu paragraf Research Question’ıma nasıl katkı sağlıyor, hangi argümanı güçlendiriyor?”

Criterion D: Presentation (0–4 puan)
Presentation, format ve düzen ile ilgilidir. Burada:

• Title Page, Table of Contents, sayfa numaraları, başlıklar,
• Tutarlı citation ve referencing,
• Academic style’a uygun layout (font, satır aralığı, kenar boşlukları),
• Şekil, tablo ve görsellerin doğru etiketlenmesi

gibi noktalar değerlendirilir. Ufak format hataları tek başına Extended Essay’i çökertmez, ama gereksiz puan kaybı yaratır. Bu kriteri “free points” gibi görüp, öğretmeninin verdiği format kılavuzuna birebir uymak çok akıllıca olur.

Criterion E: Engagement (0–6 puan)
Bu kriter, Reflections on planning and progress (RPPF formu) üzerinden değerlendirilir ve senin sürece ne kadar aktif katıldığını, araştırma yolculuğu hakkında ne kadar bilinçli düşündüğünü ölçer. Supervisor ile yaptığın toplantılardaki gelişim, yaşadığın zorlukları nasıl çözdüğün, Research Question’ını nasıl daralttığın gibi noktalar burada önem kazanır. Kısacası, sadece iyi bir essay değil, düşünülmüş bir süreç ortaya koyman beklenir.

Şimdi bu kriterlerin toplamda nasıl bir Grade Boundary tablosuna dönüştüğüne bakalım. 34 üzerinden alınan toplam puan, yaklaşık olarak şu aralıklara karşılık gelir:

• A grade: 28–34
• B grade: 23–27
• C grade: 17–22
• D grade: 9–16
• E grade: 0–8

Okuluna ve oturuma göre ufak oynamalar olabileceği için, güncel Grade Boundary tablosunu IB koordinatöründen istemek iyi bir fikir olur. Yine de genel mesaj değişmez: Criterion C çok güçlü değilse, A ya da yüksek B almak zorlaşır.

Bu yüzden Extended Essay sürecini planlarken:

• Konuyu ten-year rule’a uygun, kaynakları zengin bir alandan seçmek,
• Başından beri net bir Research Question üzerinde çalışmak,
• Body bölümünü sadece kronolojik hikâye gibi değil, argüman merkezli kurmak,
• Referencing, formal layout, academic style gibi ayrıntıları hafife almamak

seni hem IB kriterleriyle uyumlu tutar, hem de Grade Boundary çizgisinde yukarı doğru taşır.

Adım Adım IB Dünya Tarihi Extended Essay Yazım Rehberi

Bu bölümde Extended Essay sürecini, konu seçiminden son revizyona kadar, gerçekten uygulanabilir adımlara bölerek ilerleyelim. Amacın 4.000 kelimeyi doldurmak değil, odaklı bir Research Question etrafında, akademik standartlara yakın bir tarih makalesi ortaya koymak olmalı.

Aşağıdaki alt başlıkları, “önce konu ve soru, sonra kaynak ve plan, en sonda yazım ve revizyon” sırasıyla okursan, süreci zihninde çok daha net bir projeye dönüştürebilirsin.

Tarih temasını daraltmak: İyi bir World History konusu nasıl seçilir?

IB World History Extended Essay’de en yaygın hata, konuyu çok geniş tutmak ve sonra 4.000 kelime içinde bunun altında ezilmek. “II. Dünya Savaşı’nın nedenleri”, “Soğuk Savaş”, “Osmanlı İmparatorluğu’nun yükselişi” gibi başlıklar, bir Extended Essay için değil, neredeyse ömür boyu araştırma için bile fazla geniş kalır.

Bu yüzden ilk iş, konuyu üç boyutta daraltmak olmalı:

• Coğrafi daraltma: Tüm Avrupa yerine belirli bir ülke ya da bölge seçmek (örneğin, “II. Dünya Savaşı’nda Fransa’daki direniş hareketleri” gibi).
• Zamansal daraltma: Yüzyıllar yerine birkaç yıl, hatta mümkünse tek bir kırılma anına odaklanmak.
• Tematik daraltma: Genel siyasi tarih yerine belirli bir politika, reform, liderlik tarzı, ideoloji, ekonomi politikası ya da sosyal hareket seçmek.

Örneğin:

• Geniş konu: “II. Dünya Savaşı”
• Daraltılmış konu: “1942–1944 arasında Nazi işgali altındaki Hollanda’da Yahudi direniş ağlarının rolü”

Burada hem ülkeyi daraltmış oluyorsun, hem yılları sınırlıyorsun, hem de “direniş ağları” gibi tematik bir odak kuruyorsun. Indiana University History Department’in konu daraltmayla ilgili rehberi, tarih öğrencileri için oldukça açıklayıcı bir yol haritası sunuyor; benzer bir mantığı Extended Essay’de de uygulayabilirsin: https://history.indiana.edu/student_portal/researchprocess/5_FocusingATopic.html.

Konu seçerken sadece akademik olarak ilginç olmasına bakmak da yeterli değil, pratik birkaç filtreyi baştan kullanmak işleri çok kolaylaştırır:

• Kişisel ilgi alanların: 4.000 kelimelik bir metin yazacaksın, yani bu konuyla aylarca uğraşacaksın. Gerçekten merak etmediğin bir konuya sabretmek zor olur.
• Kaynak bulunabilirliği: Hem primary hem secondary sources’a ulaşabileceğin bir alan seç. Sadece tek bir kitabın olduğu, arşiv materyalinin dilini bilmediğin bir alan seni kitler.
• Dil yeterliliği: Kullanacağın kaynakların dilinde rahat okuma yapabiliyor olmalısın. Almanca bilmeden Alman arşiv kaynaklarına dayanan bir çalışma planlamak gerçekçi olmaz.
• Ten-year rule uyumu: İncelediğin sürecin bitiş tarihi, teslim yılından en az 10 yıl önce olmalı; bu kuralı daha başta kontrol etmek, sonradan konu değiştirme stresini engeller.

Son olarak, “World History” ifadesini yalnızca küresel tarih gibi okumamak önemli. Extended Essay için konu, tek bir ülkeye veya bölgeye odaklansa bile, insan toplumunun geçmişine dair tarihsel bir soru sorduğu sürece IB History kapsamına girer. Önemli olan, konunun net, daraltılmış ve tarihsel analiz yapılabilir bir yapıda olmasıdır.

Güçlü bir Research Question yazmak: Odaklı, tartışılabilir, tarihsel

Research Question, Extended Essay’in kalbi gibi çalışır; her paragrafın, her kaynak seçimin, her argümanın aslında bu soruya cevap vermek için var. Bu yüzden soru ne kadar iyi formüle edilirse, yazım süreci o kadar kontrollü gider.

Güçlü bir Research Question genelde şu özellikleri taşır:

• Açık ve dar kapsamlıdır: Okuyan kişi neyi araştırdığını hemen anlar.
• Tartışılabilir niteliktedir: Tek bir doğru cevabı olmayan, değerlendirme gerektiren bir yapıdadır.
• Tarihsel kanıtla cevaplanabilir: Cevabı kişisel görüşle değil, primary ve secondary sources üzerinden kurarsın.
• Değerlendirme dili içerir: “To what extent”, “In what ways”, “How far” gibi yapılar, seni otomatik olarak analiz yapmaya zorlar.

Buna karşılık, sadece “describe”, “explain” tarzı, düz bilgi isteyen sorular, seni betimleyici bir essay’e iter ve Criterion C: Critical Thinking puanını ciddi şekilde sınırlar.

Birkaç örnek üzerinden bu farkı netleştirmek faydalı olur:

• Zayıf Research Question:
  “What happened during the Cuban Missile Crisis?”
  Bu soru, tarih kitabı özeti ister ve seni olay anlatımına kilitler, tartışma alanı neredeyse yoktur.
• Daha güçlü örnek 1:
  “To what extent did the Cuban Missile Crisis alter US–Soviet diplomatic strategies in the period 1962–1968?”
  Burada belirli bir dönem var, iki aktör var ve “to what extent” ifadesi sayesinde senin, değişimin boyutunu tartman bekleniyor.
• Daha güçlü örnek 2:
  “In what ways did Mao’s early land reforms between 1949 and 1953 shape the later trajectory of the Chinese Communist Party’s rural policies?”
  Hem zamansal olarak net, hem tematik olarak odaklı, hem de “in what ways” yapısıyla seni mekanik bir açıklama yerine analize yönlendiriyor.

Research Question yazarken, IB’nin resmi Extended Essay Guide’ında verdiği örnekleri incelemek oldukça yardımcı olur; bu örneklerin nasıl daraltıldığını ve hangi soru yapılarını tercih ettiğini görmek, kendi sorunu şekillendirirken iyi bir referans sağlar: https://ibpublishing.ibo.org/extendedessay/apps/dpapp/guide.html?doc=d_0_eeyyy_gui_1602_1_e&part=5&chapter=4.

Bu aşamada kendine sık sık şu basit testi uygulayabilirsin: “Bu soru, tek bir Wikipedia maddesiyle cevaplanabiliyor mu, yoksa gerçekten tartışma ve argüman gerektiriyor mu?” Cevap ilk seçeneğe yaklaşıyorsa, Research Question’ı biraz daha daraltıp analize açmak iyi olur.

Kaynak araştırması: Akademik kitaplar, makaleler ve güvenilir .edu siteleri

World History Extended Essay’de güçlü bir argüman kurmanın yolu, kaynaklarla ciddi çalışmaktan geçer. IB History, hem primary sources hem secondary sources kullanmanı bekler, bu ikisi arasındaki farkı net anlamak, araştırma kaliteni doğrudan etkiler.

Kısaca:

• Primary sources: İncelediğin dönemde üretilmiş, olaya doğrudan tanıklık eden kaynaklar. Örneğin mektuplar, resmi belgeler, gazete haberleri, konuşma metinleri, propaganda afişleri, karikatürler, günlükler, o dönem yazılmış romanlar veya fotoğraflar.
• Secondary sources: Daha sonraki tarihçilerin, akademisyenlerin, araştırmacıların, primary sources ve diğer veriler üzerinden yazdığı analizler. Yani tarih kitapları, akademik makaleler, tarih dergilerindeki çalışmalar, modern yorumlar.

Extended Essay’de ikisine de ihtiyaç duyarsın; primary sources, sana doğrudan kanıt sunar, secondary sources ise o kanıtların nasıl yorumlandığına ve tarih yazımı içindeki tartışmalara kapı açar. Primary kaynaklara erişim konusunda Amerika’daki üniversite kütüphanelerinin tarih rehberleri oldukça açıklayıcıdır; örneğin University of California, Irvine’in “Primary Sources for History” rehberi, türleri ve erişim yollarını güzel bir çerçeveye oturtuyor: https://guides.lib.uci.edu/primary_sources.

Kaynak ararken, Google’ın ilk sayfasında çıkan her linki “akademik” kabul etmemek gerekir. Özellikle .edu uzantılı siteler, çoğu zaman üniversite kütüphanelerinin, department sayfalarının veya resmi research guide’ların bulunduğu güvenilir alanlardır. Örneğin:

• Bir üniversitenin History Department sayfası, hem akademik standartlar hem de yazım rehberleri açısından iyi bir referans olabilir, mesela https://history.yale.edu.
• Üniversite kütüphanelerinin LibGuides bölümleri, hem database’lere bağlanır hem de IB seviyesindeki öğrenciler için anlaşılır açıklamalar sunar.

Kaynak güvenilirliğini değerlendirirken şu basit filtreyi kullanabilirsin:

• Yazar: Akademisyen mi, ilgili alanda uzman mı, kurumsal bir kimliği var mı.
• Yayın tarihi: Konunla ilgili tarih yazımı son 20–30 yılda çok değişmiş olabilir; çok eski çalışmaların yanına mutlaka daha yeni analizler eklemeye çalış.
• Kurumsal destek: Metin, bir üniversite, akademik yayınevi veya saygın bir kurum tarafından mı yayınlanmış.
• Kaynakça kullanımı: Yazarın kendi içinde atıf yaptığı, referans verdiği kaynaklar var mı, yoksa tamamen görüş düzeyinde mi konuşuyor.

Bu filtreyi sistemli kullanırsan, Extended Essay’inde Wikipedia seviyesinden çok daha yukarıda, gerçek anlamda akademik bir kaynak tabanı oluşturmuş olursun.

Outline ve paragraf planı hazırlama: Analitik bir iskelet kurmak

Konu ve Research Question netleştikten sonra, doğrudan yazmaya başlamak cazip gelir, ama bu genelde essay’i dağınık ve tekrarlı hale getirir. Bunun yerine, kısa bir outline ve basit bir paragraf planı kurmak, hem Criterion C hem Criterion D için ciddi avantaj sağlar.

World History Extended Essay için iki temel outline tipi işine yarar:

• Chronological outline: Olayları zaman sırasına göre parçalara ayırırsın. Özellikle savaşlar, devrimler, reform süreçleri gibi açık kronolojisi olan konularda rahat çalışır.
• Thematic outline: Essay’i “sebepler, uygulama, sonuçlar”, “siyaset, ekonomi, ideoloji” ya da “farklı aktörler” gibi temalara bölersin. Karşılaştırmalı çalışmalar veya uzun dönemli süreçlerde daha esnek bir yapı sunar.

Basit bir yapı şöyle olabilir:

1. Introduction
   Research Question, kısa tarihsel bağlam, yöntem ve kaynak türleri, genel argüman yönü.
2. Section 1
   Arka plan ve bağlam, ilgili dönemin temel özellikleri.
3. Section 2
   Ana argümanın ilk boyutu (örneğin, siyasi faktörler ya da ilk dönem).
4. Section 3
   Ana argümanın ikinci boyutu (örneğin, ekonomik veya sosyal faktörler, karşı argümanlar).
5. Evaluation / Discussion
   Farklı tarihçilerin yorumlarını, kendi değerlendirmelerinle birlikte tarttığın bölüm.
6. Conclusion
   Research Question’a net cevap, bulguların toparlanması, sınırlılıklar.

Bu genel iskeletin altında, her paragraf için küçük bir plan yapmak işini daha da kolaylaştırır. Paragraf düzeyinde şu dört adımı düşünebilirsin:

• Topic sentence: Paragrafın tam olarak neyi savunduğunu açıkça söyleyen ilk cümle.
• Evidence: Primary veya secondary sources’tan seçilmiş somut kanıtlar, alıntılar, veriler.
• Analysis: Bu kanıtın Research Question bağlamındaki anlamını yorumladığın, neden önemli olduğunu açıkladığın kısım.
• Mini conclusion: Paragrafın sonunda, söylediklerini bir cümlede toparlayıp, ana argümanına küçük bir katkı olarak bağlayan cümle.

Bu yapı, UCLA History Department’in “thesis statements” ve argüman kurma mantığıyla da uyumlu bir mantık izler; kısa ama net bir thesis’e hizmet eden paragraflar, essay’inin genel tutarlılığını güçlendirir: https://history.ucla.edu/thesis-statements/.

Kısacası, outline’ı sadece “öğretmenin istediği bir formalite” gibi değil, yazarken sana zaman kazandıran ve “bu paragraf burada neden var” sorusunu ortadan kaldıran bir araç gibi görmek, Extended Essay sürecini çok daha yönetilebilir hale getirir.

Yazım ve revizyon süreci: Formal academic style ile puan kaybetmemek

Extended Essay yazarken ilk taslağın kusursuz olmasını beklemek gerçekçi değil; asıl farkı yaratan, revizyon sürecini bilinçli yönetmek ve her turda metni biraz daha Criterion C ve Criterion D ile hizalamak. İlk taslak, fikirleri kağıda döktüğün, argümanı kaba bir iskelet halinde kurduğun aşama sayılabilir, asıl akademik kalite, ikinci ve üçüncü okumalarla oluşur.

Özellikle şu noktalar, revizyonda odaklanman gereken alanlardır:

• Citation style seçimi: Okulunun önerdiği bir stil varsa (MLA, Chicago, APA vb.) ona sadık kal. Parantez içi atıflar, footnote düzeni, Bibliography formatı gibi detaylarda stil karıştırmak, Presentation kısmında gereksiz puan kaybettirir.
• Tutarlı academic style: Günlük dilde yazmak ile resmi akademik dil arasında denge kur; kısaltmalardan, aşırı duygusal ifadelerden ve “bence, bence” tekrarlarından kaçın, ama metni de yapay şekilde ağırlaştırma.
• Teknik düzen:
  • Satır aralığı (genelde 1.5 veya double spacing),
  • Sayfa numaraları,
  • Net headings kullanımı,
  • Tense tutarlılığı (geçmiş zamanla tarih anlatmak genelde daha doğal akar).

Revizyon süreci için kısa, uygulanabilir bir kontrol listesi işini kolaylaştırır:

1. Argüman kontrolü: Thesis’in açık mı, Conclusion ile uyumlu mu, her bölüm Research Question’a hizmet ediyor mu.
2. Paragraf düzeyi tutarlılık: Her paragrafın net bir topic sentence’ı var mı, yoksa ortada açılıp kayboluyor mu.
3. Kaynak atıfları: Metinde atıfta bulunduğun her kaynak Bibliography’de yer alıyor mu ve tersi de geçerli mi.
4. Citation style tutarlılığı: Aynı tür kaynaklar için aynı formatı mı kullanıyorsun, yoksa her yerde küçük farklılıklar mı var.
5. Kelime sayısı: 4.000 kelime sınırına çok mu uzak, çok mu yakın; gerekiyorsa tekrar eden kısımları budayarak daha yoğun bir metin elde et.
6. Dil ve yazım: Yazım hataları, eksik kelimeler, iki kez kullanılan kelime grupları var mı; yüksek sesle okuyarak bu hataları daha kolay fark edebilirsin.

Extended Essay yazım ve revizyon sürecine dair adım adım rehberler, birçok okulun LibGuides sayfalarında yer alıyor; örneğin West Sound Academy’nin “Writing Your Essay” sayfasındaki yol haritası, IB öğrencileri için oldukça pratik bir çerçeve sunuyor: https://libguides.westsoundacademy.org/ee/writing.

Son aşamada, metni bir kez de sadece Criterion D gözüyle okuyup, Layout, headings, spacing, sayfa numarası, Bibliography ve atıf tutarlılığını kontrol etmek, aslında “bedava puan” sayılabilecek bir kısmı garanti altına alır. Böylece, Extended Essay’in sadece içerik olarak değil, görünüş ve düzen olarak da üniversite seviyesine yakın bir bütünlük yakalar.

Yaygın Hatalar, Danışman Öğretmen ile Çalışma ve Academic Integrity

IB History Extended Essay süreci yalnızca iyi bir konu ve güçlü bir Research Question seçmekten ibaret değil, aynı zamanda hata yönetimi, supervisor ile sağlıklı iletişim ve akademik dürüstlük konusunda da bilinçli olmanı gerektiriyor. Bu üç alanı kontrollü tuttuğunda hem Criterion A ve C tarafında hem de Criterion E ve D tarafında puan koruman çok daha kolay hale gelir.

IB History Extended Essay yazarken en sık yapılan hatalar

IB değerlendirme raporlarında, History Extended Essay için tekrar tekrar görülen bazı tipik hatalar var. Bunları önceden bilmek, daha outline aşamasında kendini frenlemeni sağlar ve Criterion A (Focus and Method) ile Criterion C (Critical Thinking) puanlarını korur.

Aşağıdaki maddeleri, yazım sürecinde küçük bir checklist gibi kullanabilirsin:

• Konuyu çok geniş tutmak: Öğrenci 4.000 kelimede kontrol edemeyeceği kadar büyük bir dönem ya da coğrafya seçiyor, çözüm: Research Question’ı tek bir ülke, sınırlı bir yıl aralığı ve net bir tema ile daraltıp Criterion A odaklı hale getir.
• Yeterli primary source kullanmamak: Essay sadece kitaplara ve ders notlarına dayanıyor, çözüm: mektup, resmi belge, konuşma metni gibi primary sources ekleyip bunları yorumlayarak Criterion C altında gerçek historical analysis üret.
• Olay anlatımına sıkışmak (narrative writing): Paragraflar “önce bu oldu, sonra şu oldu” mantığıyla gidiyor, çözüm: her paragrafı argüman cümlesiyle açıp olayları yalnızca kanıt olarak kullan, böylece analiz yoğunluğu artar ve Critical Thinking puanın yükselir.
• Summary yapmak, tarih kitabı gibi yazmak: Secondary source’ları özetleyip kendi yorumunu eklememek Criterion C’yi zayıflatıyor, çözüm: tarihçilerin görüşlerini kısaca özetleyip “bu yorumun gücü ve sınırı nedir” sorusuna cevap veren değerlendirme cümleleri ekle.
• Research Question’ı girişten sonra “unutmak”: Body bölümündeki paragraf başlıkları Research Question ile bağlantı kurmuyor, çözüm: her bölümün başına “bu kısım sorunun hangi boyutunu cevaplıyor” notunu yaz ve paragraf sonunda mini sonuca dön.
• Citation kurallarını karıştırmak: Aynı essay içinde hem footnote hem parantez içi atıf kullanmak Criterion D: Presentation kısmında gereksiz puan kaybettiriyor, çözüm: supervisor ile tek bir citation style (Chicago, MLA vb.) seçip en baştan sonuna kadar aynı formatı uygula.
• Bibliography’yi dağınık bırakmak: Primary ve secondary sources karışık, yazar soyadına göre sıralama yok, çözüm: yazım bitmeden önce tüm kaynakları kontrol edip alfabetik, tutarlı ve seçilen style’a uygun bir Bibliography listesi hazırla.
• Internal Assessment ile aşırı örtüşmek: IA ve Extended Essay’de neredeyse aynı konu ve kaynakları kullanmak IB kurallarına risk yaratıyor, çözüm: konular aynı genel dönemden gelse bile Research Question, case study ve source set’ini özellikle farklı seç.
• Tarihsel bağlamı zayıf bırakmak: Essay doğrudan detaya girip Criterion B: Knowledge and Understanding tarafında kopukluk yaratıyor, çözüm: Introduction veya ilk body bölümünde kısa ama net bir historical context verip kavramları tanımla.
• Word count yönetememek: 4.000 kelimenin çok altında kalmak ya da fazlasını yazıp son anda kesmek argümanı zayıflatıyor, çözüm: planlama aşamasında her bölüm için yaklaşık kelime hedefi belirleyip taslak sırasında bu hedeflere yakın kal.

Bu tür hataların Extended Essay seviyesinde nasıl göründüğünü anlamak için üniversite tarih bölümlerinin “common problems” rehberlerine göz atmak da ufuk açar; örneğin Towson University History Department’in öğrenci makaleleriyle ilgili sık sorunlar listesini incelemek, kendi yazım tarzını sorgulamana yardım edebilir: https://www.towson.edu/cla/departments/history/resources/succeedinginhistory/papers.html.

Supervisor ile etkili çalışma ve Reflection Form kullanımı

Extended Essay yolculuğunda supervisor, sadece “imza atan öğretmen” değil, sürecin kalitesini ciddi biçimde etkileyen bir rehber gibi çalışır. Supervisor ile ilişkini bilinçli yürüttüğünde, hem essay içeriği daha temiz ilerler hem de Criterion E: Engagement kısmında puan kazanmak çok daha kolay olur.

Supervisor toplantılarını verimli kullanmak için birkaç basit alışkanlık çok işe yarar:

• Toplantıya gitmeden önce, o hafta ne yaptığını ve nerede takıldığını küçük bir not halinde yaz.
• Kafandaki soruları netleştir; örneğin “primary source seçimim yeterince çeşitli mi” ya da “Research Question’ı şu şekilde daraltmak Criterion A için daha mı iyi olur” gibi.
• Kısa bir outline ya da paragraph plan götür; öğretmenin somut bir yapı üzerinden feedback vermesi her zaman daha kolaydır.

Bu hazırlık, supervisor görüşmelerini “durum güncellemesi” yerine, gerçekten akademik tartışmaya dönüştürür ve senin araştırma sürecini ne kadar bilinçli yürüttüğünü gösterir. IB History guide gibi resmi dokümanlara supervisor ile birlikte bakmak da, kriterlerin yorumlanması konusunda sizi aynı sayfaya getirir; örneğin CUNY’nin paylaştığı resmi History guide, kriterlerin tarih perspektifinde nasıl okunduğunu anlamak için iyi bir referanstır: https://www.cuny.edu/wp-content/uploads/sites/4/page-assets/about/administration/offices/registrar/resources/international-baccalaureate/IB-History.pdf.

Supervisor ile çalışırken, sadece sözlü feedback almak yerine mutlaka:

• Kısa notlar tut,
• Öne çıkan eleştirileri ve önerileri maddeler halinde yaz,
• Sonraki hafta bunlardan hangilerini uyguladığını kendine sor.

Bu notlar, Reflections on Planning and Progress Form (RPPF) yazımında doğrudan malzeme haline gelir. RPPF, üç kısa reflection’dan oluşan ve Criterion E puanını belirleyen form; IB burada senden “süreci dışarıdan izleyen” bir öğrenci gibi davranmanı ister.

Yüksek puanlı reflection’larda genellikle şu özellikler öne çıkar:

• Öğrenci yaptığı hatayı ve çıkmazı saklamaz, dürüstçe yazar.
• “Supervisor şöyle dedi” demekle yetinmez, bu feedback’in Research Question, kaynak kullanımı ya da argüman yapısını nasıl değiştirdiğini açıklar.
• Sadece sonuçtan bahsetmez, planlama, yeniden düşünme ve revizyon aşamalarını da gösterir.

Örneğin, “İlk başta konumu çok geniş seçtiğimi fark ettim, supervisor ile görüştükten sonra soruyu X dönemine ve Y bölgesine indirgedim, bu sayede primary sources üzerinde daha derin analiz yapabildim” gibi bir reflection cümlesi, tam olarak Criterion E’nin görmek istediği türden bir süreci anlatır.

Kısacası, supervisor toplantılarını sadece “gereklilik” olarak görmeyip, planlı, soru hazırlıklı ve not tutarak gidersen, hem essay kaliten yükselir hem de RPPF üzerinde anlatacak gerçek bir hikâyen olur.

Plagiarism ve Academic Integrity: Güvenli alıntı yapma ve Turnitin kaygısı

IB Extended Essay sürecinde en çok stres yaratan konulardan biri de plagiarism korkusu ve Turnitin raporu oluyor. Aslında Academic Integrity kurallarını net anladığında ve basit alışkanlıklar geliştirdiğinde bu kaygı büyük oranda azalır.

Kısaca bazı temel kavramları netleştirelim:

• Plagiarism: Başkasının fikrini, cümlesini ya da analizini kendi cümlenmiş gibi kullanmak, yani kaynağı göstermeden kopyalamak ya da çok yakın parafraz yapmak.
• Collusion: Bir başkasının (arkadaş, aile, özel öğretmen) senin yerine çalışmayı yapması veya essay’in üzerinde hakkı olmayan düzeyde değişiklik yapması, yani “ortak çalışma” görüntüsü altında akademik sınırların aşılması.
• Unacknowledged copying: İnternetten, kitaplardan ya da başka bir öğrencinin çalışmasından cümleleri küçük değişikliklerle alıp kaynak belirtmemek.

IB’nin Academic Integrity policy dokümanında da vurgulandığı gibi, her türlü fikir, argüman ve data kaynağı, ister doğrudan alıntı ister parafraz olsun, citation ister. Sadece kelime kelime quote yaptığında değil, bir yazarın fikrini kendi kelimelerinle anlattığında da, sonunda kaynağı göstermen gerekir; aksi halde bu da plagiarism kapsamına girebilir.

Turnitin gibi sistemler, senin metnini devasa bir veri tabanıyla karşılaştıran araçlar; amacı öğrenciyi “yakalamak” değil, akademik dürüstlüğü desteklemek ve öğretmen ile öğrenciye metnin ne kadar özgün olduğunu göstermek. Örneğin UC San Diego’nun Academic Integrity sayfası, Turnitin’in öğretim sürecine nasıl entegre edildiğini ve bu aracın amaçlarını çok net şekilde özetler: https://academicintegrity.ucsd.edu/take-action/prevent-cheating/faculty/turnitin.html.

Pratik olarak kendini güvene almak için şu alışkanlıkları erken aşamada kazanmak işini çok kolaylaştırır:

• Kaynak sayfasını ilk günden aç: Araştırmaya başlar başlamaz bir “Sources” belgesi oluştur ve her yeni makale, kitap ya da website için temel bibliyografik bilgileri hemen yaz.
• Not alırken de citation ekle: Bir kaynaktan cümle kopyaladığında, yanına mutlaka tırnak işareti ve sayfa numarası ile yaz; parafraz yaptığında bile altına hemen yazar adı ve yılını not et.
• Doğrudan alıntıları görünür tut: Metin içinde aynen aldığın cümleleri tırnak içine al, ardından uygun formatta citation ekle; bu hem senin hem de öğretmenin için netlik sağlar.
• Paraphrase yaparken mesafeyi koru: Sadece birkaç kelimeyi değiştirip aynı cümle yapısını kullanmak plagiarism riskini artırır, bu yüzden önce kaynağı kapat, fikri kendi zihninde sindir, sonra tamamen kendi cümlenle yaz ve yine de kaynağı göster.
• Draft aşamasında bile “temiz” çalış: “Sonradan kaynak eklerim” diyerek citation’sız taslak yazmak, ileride hem zaman kaybettirir hem de bazı alıntıların kaynağını unutmana yol açar.

Extended Essay sürecini, Academic Integrity açısından “benim ürettiğim özgün analiz, başkalarından aldığım fikirler ise açıkça referanslı” dengesiyle yürüttüğünde, Turnitin raporu senin için bir tehdit olmaktan çok, yaptığın işin ne kadar akademik göründüğünü gösteren teknik bir araç haline gelir. Bu da hem IB sürecinde hem de ileride üniversitede yazacağın tüm research paper’lar için sağlam bir temel oluşturur.

IB Dünya Tarihi Extended Essay için 20 Özgün Araştırma Sorusu Örneği

Bu noktaya kadar Research Question nasıl yazılır, hangi kriterlere dikkat etmek gerekir gibi yapısal tarafı gördün; şimdi işi somutlaştırma zamanı. Aşağıdaki 20 soru, farklı temalara ve bölgelere yayılmış, Extended Essay formatına uygun, daraltılmış ve analize açık örnekler.

Hepsini birebir kopyalamak yerine, kendi ilgi alanını düşünerek benzer bir mantıkla uyarlaman çok daha sağlıklı olur. Özellikle de “to what extent / in what ways / how far” gibi yapıları, değerlendirme ve tartışma zorunluluğu getirdiği için History EE açısından oldukça kullanışlı bulacaksın. Research Question üretirken ek destek için üniversite kütüphanelerinin hazırladığı sayfalara, örneğin Mississippi State University’nin “Research Questions – History Research Guide” bölümüne de göz atabilirsin: https://guides.library.msstate.edu/c.php?g=578126&p=3988141.

Aşağıdaki başlıklarda, her sorunun hemen yanında kısa bir açıklama bulacaksın. Böylece sadece konuyu değil, IB History Extended Essay açısından neden işe yaradığını da görebilirsin.

Siyasi ve diplomatik tarih odaklı 7 araştırma sorusu fikri

Bu ilk grupta odak, diplomacy, statecraft, alliance politics ve uluslararası antlaşmalar gibi temalarda. Her soru, daraltılmış zaman aralığı, net coğrafya ve belirli bir diplomatik süreç içeriyor.

1. To what extent did the 1955 Bandung Conference reshape the diplomatic strategies of newly independent Asian and African states during the late 1950s?
   Bu soru, dekolonizasyon sonrası dönemi ele alırken, Bandung’u sadece bir olay olarak değil, “diplomatic strategies” açısından etkileriyle birlikte inceliyor. Zaman aralığının “late 1950s” ile sınırlandırılması, seni kontrol edilebilir bir kaynak setine yönlendirir.
2. How far did Willy Brandt’s Ostpolitik between 1969 and 1974 transform West Germany’s relations with Eastern Bloc states?
   Avrupa odaklı, klasik Soğuk Savaş başlıklarından daha dar bir case çalışması. Belirli bir liderin statecraft tarzını, somut diplomatik çıktılar üzerinden değerlendirmeni bekliyor.
3. In what ways did the 1978 Camp David Accords alter Egypt’s regional diplomatic position in the Middle East up to 1985?
   Burada tek bir antlaşmanın, Mısır’ın bölgesel rolü üzerindeki orta vadeli etkileri tartışılıyor. 1985 sınırı, hem ten-year rule açısından güvenli hem de etkileri izlemen için makul bir dönem.
4. To what extent did India’s policy of non-alignment between 1947 and 1962 reflect genuine neutrality rather than strategic balancing between the USA and the USSR?
   Non-Alignment Movement çok bilinen bir konu, ancak soru “genuine neutrality vs strategic balancing” ikilemi üzerinden dış politikanın gerçek motivasyonlarını tartmanı istiyor. Bu da seni daha analitik bir tartışmaya iter.
5. How significant was the 1979 Lomé Convention in redefining trade and aid relations between the European Economic Community and Caribbean states during the early 1980s?
   Avrupa ile Karayipler arasındaki ilişkilere bakan, ekonomi diplomasisi merkezli bir soru. “How significant” ifadesi, antlaşmanın önem derecesini tartman için güçlü bir çerçeve sunuyor.
6. To what extent did the foreign policy of Brazil under President Getúlio Vargas (1930–1945) successfully balance relations with both the United States and Nazi Germany?
   Latin Amerika’yı oyuna sokan bu soru, tek bir liderin dış politika manevra alanını analiz etmeni sağlıyor. Aynı anda iki büyük güçle ilişki yürütme çabası, kaynak karşılaştırması için zengin bir alan sunar.
7. In what ways did the Organization of African Unity’s stance on secessionist movements between 1963 and 1975 influence the outcome of the Nigerian Civil War?
   Afrika kıtasında, bölgesel örgüt ve iç savaş ilişkisini ele alan, görece özgün bir çerçeve. Hem OAU’nun prensiplerini hem de Biafra Savaşı’nı birlikte okumanı gerektiriyor.

Bu tür soruları değerlendirirken, argüman kurma ve kanıt kullanma açısından nelerin beklenebileceğini görmek için Hamilton College Writing Center’ın tarih makalesi rehberleri de işine yarar: https://www.hamilton.edu/academics/centers/writing/writing-resources/writing-a-good-history-paper.

Savaşlar, devrimler ve ideolojiler üzerine 7 araştırma sorusu fikri

Şimdi odağı, büyük savaşlar, devrim süreçleri ve ideolojilerin uygulamadaki etkilerine çeviren sorulara kaydıralım. Buradaki amaç, “World War II” gibi dev başlıkları, yönetilebilir case’lere indirmek.

1. To what extent did trench warfare on the Italian Front during World War I differ from that on the Western Front in terms of military tactics and soldier experience?
   Hem karşılaştırmalı hem de oldukça daraltılmış bir soru. “Soldier experience” ifadesi, seni mektup, günlük gibi primary sources kullanmaya zorlar.
2. How far did the social policies of the early Bolshevik government between 1918 and 1924 reflect core Marxist ideology rather than pragmatic responses to civil war conditions?
   Burada teori ile pratik arasındaki gerilim öne çıkıyor. “Core Marxist ideology vs pragmatic responses” karşılaştırması, ideolojik safiyet tartışmalarına girebilmen için iyi bir zemin kuruyor.
3. In what ways did the Long March (1934–1935) shape the Chinese Communist Party’s later propaganda narratives during the Sino-Japanese War?
   Çin tarihine ilgi duyanlar için güçlü bir örnek. Long March’i sadece askeri olay olarak değil, sonraki propaganda söylemi üzerinden okumanı istiyor.
4. To what extent did Japanese militarist ideology influence the treatment of prisoners of war in Southeast Asia between 1941 and 1945?
   İdeoloji ile pratik arasındaki ilişkiyi, POW deneyimi üzerinden inceleyen bir soru. Hem ideolojik metinler hem de tanıklıklar üzerine çalışabilirsin.
5. How significant was the role of Catholic clergy in shaping opposition to Franco’s regime during the final decade of the Spanish dictatorship (1965–1975)?
   Burada ideoloji, din ve otoriter rejim ilişkisi iç içe geçmiş durumda. “Final decade” sınırlaması, seni belirli bir dönem ve kaynak kümesine odaklar.
6. To what extent did Peronist ideology in Argentina between 1946 and 1955 successfully combine elements of nationalism, socialism, and authoritarianism?
   Peronizm çok tartışılan bir ideoloji olduğu için, bu üç öğe arasındaki karışımı tartman bekleniyor. İdeolojik söylem ile somut politika kararlarını yan yana koymak için ideal bir soru tipi.
7. In what ways did the experiences of colonial troops on the Western Front during World War II influence post-war nationalist movements in North Africa?
   Bu soru, savaş tecrübesi ile sonraki milliyetçi hareketler arasındaki bağlantıyı araştırmanı ister. Özellikle Fransa’nın Kuzey Afrika sömürgeleri üzerinden zengin primary ve secondary sources bulmak mümkün.

Toplumsal ve kültürel tarih odaklı 6 araştırma sorusu fikri

Son grupta, social history meraklısı öğrenciler için, kadın tarihi, azınlıklar, eğitim, propaganda ve gündelik hayat gibi alanlara odaklı sorular var. Kaynak bulunabilirliği yüksek, literatürü geniş başlıklara dikkat ettim.

1. To what extent did World War I nursing experiences change middle-class women’s social status in Britain between 1914 and 1925?
   Kadın tarihi için klasik ama hâlâ güçlü bir çerçeve. “Nursing experiences” seni hem kişisel anlatılara hem de resmi kayıtlara yönlendirir, “social status” ise sonuçları tartman için net bir kavram verir.
2. In what ways did state-controlled cinema in Nazi Germany between 1933 and 1939 shape popular perceptions of the “Volksgemeinschaft”?
   Medya, propaganda ve ideoloji üçlüsünü bir araya getiren bu soru, film afişleri, haber filmleri ve propaganda filmleri gibi görsel primary sources’a dayanabilir. “Popular perceptions” vurgusu, sadece devlet söylemi değil, toplum tepkisine de bakmanı gerektirir.
3. How far did desegregation of public schools in Little Rock, Arkansas, between 1957 and 1962 affect everyday interactions between Black and white students?
   ABD içindeki civil rights sürecine dar bir pencere açan soru. Hem hukuki belgeleri hem de öğrenci tanıklıklarını inceleyerek “everyday interactions” boyutuna inebilirsin.
4. To what extent did the Iranian Revolution of 1979 change urban women’s access to higher education during the 1980s?
   Devrim sonrası sosyal dönüşümü, çok somut bir gösterge üzerinden analiz ediyor: higher education access. Üniversite kayıt verileri, resmi istatistikler ve sözlü tarih çalışmalarıyla desteklenebilir.
5. In what ways did television coverage of the Vietnam War between 1965 and 1970 influence anti-war protest culture among American university students?
   Medya ve protest culture ilişkisini incelerken, hem TV haberlerine hem de kampüs protesto arşivlerine bakman gerekir. Bu tür sosyal ve kültürel konularda, Le Moyne College’ın tarih öğrencileri için hazırladığı “Sample Papers” sayfası, argüman kurma mantığını görmen açısından işe yarayabilir: https://resources.library.lemoyne.edu/guides/history/handbook/sample-papers.
6. How far did state-sponsored youth organizations in socialist Yugoslavia between 1950 and 1965 succeed in creating a unified “Yugoslav” identity among urban teenagers?
   Kimlik, gençlik kültürü ve ideoloji birleşiyor. “Urban teenagers” gibi net bir hedef grup, saha çok genişlemeden derinleşebilmen için iyi bir filtre sunuyor.

Bu 20 soruyu, kendi Extended Essay sürecin için bir “model seti” gibi görebilirsin. İlgi duyduğun dönem veya bölgeyi seç, sonra burada kullanılan yapıların aynısını kendi konuna uygulamaya çalış; böylece hem IB’nin beklediği analytic, focused, source-based yapıya yaklaşır, hem de Grade Boundary çizelgesinde yukarı çıkma şansını artırırsın.

Conclusion

IB Dünya Tarihi Extended Essay süreci, doğru kurgu ile çok net yönetilebilir; erken başlamak, Research Question’ı dar tutmak, güçlü primary ve secondary sources bulmak ve bütün metni analiz merkezli yazmak seni hem Grade Boundary açısından yukarı taşır hem de üniversite seviyesine hazırlar. Supervisor ile düzenli ve amaçlı çalıştığında, Internal Assessment ile EE’yi çakıştırmadan yürütebilir, Academic Integrity kurallarına dikkat ederek Turnitin kaygısını da gerçekçi bir seviyede tutabilirsin.

Kendi sürecini toparlamak için bu mini checklist’i elinin altında tutmak iyi olur:

• Research Question net, dar ve tarihsel kanıtla cevaplanabilir mi
• Konu ten-year rule ile uyumlu ve kaynak açısından ulaşılabilir mi
• Primary ve secondary sources arasında sağlıklı bir denge kurdun mu
• Her body paragrafı açık bir argüman ve kanıt üzerine mi kurulu
• Citation style, Bibliography ve RPPF, IB kurallarıyla tutarlı mı

Daha derine inmek istersen, üniversitelerin history writing guide sayfalarına göz atmak çok işe yarar; özellikle Yale History Department’ın genel çerçevesi için https://history.yale.edu, argüman ve thesis mantığını sade şekilde anlatan UCLA History’nin sayfası için de https://history.ucla.edu/thesis-statements iyi başlangıç noktalarıdır.

Bu rehberi kendi Extended Essay sürecin için bir yol haritası gibi kaydet, buradaki adımları kullanarak kişisel outline’ını çıkar ve ilk taslağa mümkün olduğunca erken başla; böylece IB Dünya Tarihi Extended Essay, gözünde büyüyen bir engel değil, tarihçi bakış açını gösterdiğin güçlü bir proje haline gelir.