IB (International Baccalaureate) programının temel bileşenlerinden biri olan Theory of Knowledge (TOK), öğrencileri bilgiye nasıl ulaştığımızı, bilgiyi nasıl değerlendirdiğimizi ve doğruluk kavramını sorgulamaya teşvik eden felsefi bir derstir. Bu dersin en önemli kavramlarından biri, bilgiyi edinme yolları olarak tanımlanan Ways of Knowing (WOK) kavramıdır.
Bu yazımızda, IB TOK’in temel taşı olan Ways of Knowing konusunu ayrıntılı olarak ele alacağız. WOK, bireylerin dünyayı nasıl algıladığını ve bilgiyi nasıl oluşturduğunu anlamamıza yardımcı olan sekiz temel bileşenden oluşur:
Şimdi, her bir WOK’u detaylı bir şekilde inceleyelim.
Dil, insanların düşüncelerini ifade etmek, bilgi paylaşmak ve kültür oluşturmak için kullandıkları temel iletişim aracıdır. TOK bağlamında dil, bilginin yapılandırılması ve yayılması sürecinde kritik bir rol oynar.
Dil aracılığıyla bilgiye ulaşabiliriz, ancak dilin doğası gereği yanlı ve sınırlı olduğu da unutulmamalıdır.
Duygular, insan deneyimini yönlendiren temel bileşenlerden biridir. Duygular, kararlarımızı ve algımızı etkileyerek bilgi edinme sürecimizi doğrudan yönlendirebilir.
Duygular, bilgi edinme sürecinde etkili bir araç olabilir ancak aynı zamanda bilgiye yaklaşımımızı sınırlayabilir.
Algısal deneyim, dünyayı beş duyumuz aracılığıyla algılama yeteneğimizdir. TOK çerçevesinde algı, bilginin en temel yollarından biri olarak görülür.
Algısal deneyim, bilgi edinmenin temel taşlarından biri olsa da, sınırlı ve yanıltıcı olabilir.
Akıl yürütme, mantıksal düşünme süreçleri aracılığıyla bilgiyi değerlendirme yöntemidir. Mantık, bilgiye ulaşmada rasyonel bir temel sağlar.
Akıl yürütme, bilgi edinmede güçlü bir yöntemdir ancak öncüller yanlışsa ulaşılan sonuçlar da hatalı olabilir.
Hayal gücü, bilinmeyeni keşfetme ve yenilikçi çözümler üretme yeteneğimizdir. Sanat, bilim ve felsefi düşünceler hayal gücü sayesinde gelişir.
İçgörü, mantıklı bir açıklamaya dayanmaksızın aniden doğru olduğu hissedilen bilgilerdir. Hızlı karar alma süreçlerinde kritik rol oynar.
İnanç, kişisel ya da kolektif olarak belirli doğruları kabul etme sürecidir. Din, etik ve kişisel değerler, inanç sistemlerinin bir parçasıdır.
Bellek, geçmiş deneyimlerimizi hatırlama ve bu deneyimlerden bilgi çıkarma yeteneğimizdir.
Ways of Knowing (WOK) kavramı, bilgiyi nasıl edindiğimizi ve nasıl işlediğimizi anlamamıza yardımcı olur. Bu sekiz yolun her biri, bilgiye farklı açılardan yaklaşmamızı sağlar ve birbirleriyle etkileşim içindedir. IB TOK öğrencileri için bu kavramların derinlemesine anlaşılması, bilgiye dair daha eleştirel ve bilinçli bir yaklaşım geliştirmelerine yardımcı olacaktır.
Bir ormanın kesilmesine “evet” ya da “hayır” demek kolay görünebilir, ama IB Environmental Systems and Societies (ESS) içinde önemli olan kararın kendisi değil, neden o
Bir nehri kirleten fabrikanın bacası sadece duman mı çıkarır, yoksa görünmeyen bir fatura da mı üretir? IB ESS’de environmental economics, tam olarak bu görünmeyen faturayı
Bir nehre atılan atık, bir gecede balıkları öldürebilir, ama o atığın durması çoğu zaman aylar, hatta yıllar alır. Çünkü çevre sorunları sadece “bilim” sorusu değil,
Şehirde yürürken burnuna egzoz kokusu geliyor, ufuk çizgisi gri bir perdeyle kapanıyor, bazen de gözlerin yanıyor; bunların hepsi urban air pollution dediğimiz konunun günlük hayattaki
Şehir dediğimiz yer, sadece binalar ve yollardan ibaret değil, büyük bir canlı organizma gibi sürekli besleniyor, büyüyor, ısınıyor, kirleniyor, bazen de kendini onarmaya çalışıyor. IB
IB ESS Topic 8.1 Human populations, insan nüfusunun nasıl değiştiğini, bu değişimin nedenlerini ve çevre üzerindeki etkilerini net bir sistem mantığıyla açıklar. Nüfusu bir “depo”
Bir gün marketten eve dönüyorsun, mutfak tezgahına koyduğun paketli ürünlerin çoğu, aslında üründen çok ambalaj gibi görünüyor. Üstüne bir de dolabın arkasında unutulan yoğurt, birkaç
Evde ışığı açtığında, kışın kombiyi çalıştırdığında ya da otobüse bindiğinde aslında aynı soruyla karşılaşıyorsun, bu enerjiyi hangi kaynaktan üretiyoruz ve bunun bedelini kim ödüyor? IB
Bir musluğu açtığında akan su, markette aldığın ekmek, kışın ısınmak için yaktığın yakıt, hatta telefonunun içindeki metal parçalar; hepsi natural resources (doğal kaynaklar) denen büyük
Gökyüzüne baktığında tek bir “hava” var gibi görünür, ama aslında atmosfer kat kat bir yapı gibidir ve her katın görevi farklıdır. IB Environmental Systems and